تحلیل پارامترهای ایمنی موثر در انتخاب مسیرهای بهینه پس از زلزله – بخش سوم

استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی در تعیین و ارزیابی پارامترهای موثر بر ایمنی مسیرهای امداد رسانی

روش ارزیابی فرایند تحلیل سلسله مراتبی جزء روش های ارزیابی چند شاخصی است که در این پژوهش به کار رفته است. استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی با توجه به سادگی، انعطاف پذیری، به کارگیری معیارهای کیفی و کمی به طور همزمان و نیز قابلیت یررسی سازگاری در قضاوت ها نتایج مطلوب و بهینه ای را به همراه دارد.

فرایند تحلیل سلسله مراتبی با شناسایی و اولویت بندی عناصر تصمیم گیری شروع می شود. این عناصر شامل چهار سطح اهداف، شاخص ها، پارامترها و گزینه های احتمالی می شود که در اولویت بندی به کار گرفته می شوند. فرایند شناسایی عناصر و ارتباط بین آنها منجر به ساختاری می گردد که به آن ساختار سلسله مراتبی می گویند. تبدیل موضوع یا مساله مورد بررسی به یک ساختار سلسله مراتبی مهمترین قسمت فرایند تحلیل سلسله مراتبی محسوب می گردد.

در پژوهش حاضر برای تعیین پارامترهای ایمنی موثر در تعیین مسیرهای بهینه ایمن تخلیه اضطراری پرسشنامه ای بر مبنای روش تحلیل سلسله مراتبی تدوین شده و در اختیار کارشناسان امداد و نجات، مدیران بحران، برنامه ریزان شهری، مهندسان عمران، زلزله و سایر کارشناسان مرتبط با موضوع مورد بررسی قرار گرفت. از کارشناسان خواسته شد که پارامترهای موثر بر ایمنی مسیرهای تخلیه اضطراری را بر مبنای درجه اهمیت هر یک از پارامترها مشخص نمایند. بر اساس نتایج بدست آمده از نظرات کارشناسان، پارامترهای موثر در تعیین ایمنی مسیرهای تخلیه اضطراری در 4 گروه قرار می گیرند. که در جدول شماره 4 نمای کلی نتایج حاصل از نظرات کارشناسان آورده شده است.

جدول شماره 4. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی حاصل از نظرات کارشناسان، برای مشخص نمودن پارامترهای موثر در تعیین مسیرهای ایمن تخلیه اضطراری

هدف (سطح اول) مشخص نمودن پارامترهای موثر در تعیین مسیر بهینه ایمن برای تخلیه اضطراری
شاخص ها (سطح دوم) ایمنی
پارامترها (سطح سوم) آسیب پذیری ساختمانهای مجاور شبکه

تراکم جمعیت

مستحدثات حمل و نقل از قبیل پل

کاربری های خطرناک

گزینه ها (سطح چهارم) 1- بسیار خطرناک 2- خطرناک 3- متوسط 4- کم خطر

 

یافته ها

محاسبه وزن (ضریب اهمیت) پارامترها:

برای تعیین ضریب اهمیت پارامترها باید آنها را دو به دو با یکدیگر مقایسه کرد. مبنای قضاوت در این امر مقایسه ای، یک جدول 9 کمیتی است که در جدول شماره 5 نمایانده شده است. بر اساس این جدول و با توجه به هدف بررسی، شدت برتری پارامتر i نسبت به پارامتر j تعیین می شود. به این ترتیب برای n شاخص تعداد nn مقایسه صورت خواهد گرفت. مقایسه دودویی در یک ماتریس تحت عنوان «ماتریس دودیی پارامترها» ثبت می گردد. عناصر این ماتریس همگی مثبت بوده و با توجه به اصل «شرط معکوس» در فرایند تحلیل سلسله مراتبی تهیه می شوند.

در پژوهش حاضر برای تعیین شدت برتری پارامترهای ایمنی بر مبنای نظرات خبرگان و کارشناسان 5888 مقایسه صورت گرفت که نتایج آن در جدول شماره 6 و نمودار شماره 1 نمایانده شده است. همانطور که مشهود است، آسیب پذیری ساختمانهای مجاور شبکه معابر بیشترین اهمیت و تاثیر گذاری را در تعیین مسیرهای بهینه ایمن برای تخلیه اضطراری دارند، لذا اقدامات لازم برای ایمن سازی و بهسازی این گونه ساختمانها باید در اولویت امور مربوطه قرار گیرد.

جدول شماره 5. جدول 9 کمیتی مقایسه دودویی شاخص ها

امتیاز (شدت ارجحیت) تعریف توضیح
1 اهمیت مساوی در تحقق هدف دو معیار اهمیت مساوی دارند
3 اهمیت اندکی بیشتر تجربه نشان می دهد که برای تحقق هدف اهمیت i بیشتر از j است
5 اهمیت بیشتر تجربه نشان می دهد که اهمیت i بیشتر از j است
7 اهمیت خیلی بیشتر تجربه نشان می دهد که اهمیت i خیلی بیشتر از j است
9 اهمیت مطلق اهمیت خیلی بیشتر i نسبت به j به طورقطعی به اثبات رسیده است
2،4، 6و و 8 ترجیحات بینابینی

جدول شماره6. ماتریس مقایسه دودویی پارامترهای شاخص ایمنی

شاخص آسیب پذیری ساختمانهای مجاور شبکه تراکم جمعیت مستحدثات حمل و نقل کاربری های خطرناک نرمالیزه شده ضریب اهمیت (وزن)
آسیب پذیری ساختمانهای مجاور شبکه 1 50/2 84/1 39/1 59/1 38/0
تراکم جمعیت 1 74/0 57/0 64/0 15/0
مستحدثات حمل و نقل 1 76/0 86/0 20/0
کاربری های خطرناک 1 11/1 27/0

03

نمودار شماره1. مقایسه اهمیت پارامترهای شاخص ایمنی از دیدگاه کارشناسان

بررسی سازگاری قضاوت ها

از مزایای فرایند تحلیل سلسله مراتبی امکان بررسی سازگاری در قضاوت های انجام شده برای تعیین ضریب اهمیت معیارها و زیر معیارها می باشد. وقتی اهمیت معیارها نسبت به یکدیگر برآورد می شود احتمال ناهماهنگی در قضاوت ها وجود دارد. مکانیزمی که برای بررسی ناسازگاری در قضاوت ها در نظر گرفته شده است، محاسبه ضریبی به نام ضریب ناسازگاری (Inconsistency Ratio) (I.R.) است که از تقسیم شاخص ناسازگاری (Inconsistency Index) (I.I.) به شاخص تصادفی بودن (Random Index) (R.I.) حاصل می شود. چنانچه این ضریب کوچک تر یا مساوی 1/0 باشد، سازگاری در قضاوت ها مورد قبول است و گرنه باید در قضاوت ها تجدید نظر شود. به عبارت دیگر ماتریس مقایسه دودویی معیارها باید مجددا تشکیل شود.

clip_image004 شاخص ناسازگاری

شاخص تصادفی بودن با توجه به تعداد معیارها (n) از جدول شماره 7 قابل استخراج می باشد.

جدول شماره 7. جدول محاسبه شاخص تصادفی بودن

n 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
R.I. 0 58/0 9/0 12/1 24/1 32/1 41/1 45/1 49/1 51/1 48/1 56/1 57/1 59/1

در روش میانگین هندسی که یک روش تقریبی است، به جای محاسبه مقدار ویژه ماکزیمم (λmax) از L به شرح زیر استفاده می شود:

clip_image006

که در آن AWi برداری است که از ضرب ماتریس مقایسه دودویی معیارها در بردار Wi (بردار وزن یا ضریب اهمیت معیارها) بدست می آید. همانگونه که قبلا ذکر شد در این پژوهش از نرم افزار Expert Choice برای تعیین سازگاری قضاوت ها استفاده شده است. بررسی سازگاری قضاوت ها در ماتریس های مقایسه دودویی پارامترهای ایمنی حاکی از آن است که سازگاری در قضاوت ها رعایت شده است؛ زیرا C.R. = 0.00307 < 0.1 می باشد.

نویسندگان : سجاد گنجه ای ، بابک امیدوار، بهرام ملک محمدی، خدیجه نوروزی خطیری – مقاله ” تحلیل و مدل سازی پارامترهای ایمنی موثر در انتخاب مسیرهای بهینه تخلیه اضطراری پس از زلزله (مطالعه موردی: محله 13 آبان شهر تهران)”

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *