استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی – بخش سوم

نهیه لایه های اطلاعانی جدید

در این مرحله با استفاده از داده های موجود (مراکز آموزشی، فرهنگی، نجاری، نظامی، صنعتی، شبکه ارتباطی (اصلی و فرعی)، تأسیسات شهری، گورستانها، صخره ها و دامنه های پرشیب و گسل ها، زمین های مستعد)، اطلاعات جدیدی به دست می آید که عبارتند از: فاصله از مراکز آموزشی (دانشگاهی)، فرهنگی، تجاری، نظامی، صنعتی، شبکه ارتباطی (اصلی و فرعی)، تأسیسات شهری، گورستانها، کوه ها و صخره های پرشیب و واقع شدن در زمینهای مستعد.

ارزش گذاری لایه های اطلاعانی

براساس فاصله از معیارها وجود کاربریهای مختلف در کنار مکان های آموزشی می توانند اثرات مثبت و منفی داشته باشند. این نوع کاربریها به دو گروه اصلی (متجانس و نامتجانس) تقسیم می شوند. منظور از کاربری های متجانس، کاربری هایی همانند آتش نشانی، مراکز پلیس و نیروی انتظامی، مراکز فرهنگی و ورزشی (مانند سینما، تئاتر فرهنگسرا، سالن یا مراکز ورزشی) و تأسیسات مشابه و همچنین کاربری هایی همانند کشتارگاه، گورستان، شبکه ارتباطی اصلی، خطوط اصلی گاز و نفت است و سایر کاربری های مشابه به عنوان کاربری نامتجانس محسوب می شوند (سپهری و دیگران، ۶:۱۳۸۰). بنابراین هر کدام از مراکز آموزشی بایستی فاصله مناسبی با این کاربری ها داشته باشند. جدول شماره (۱) نوع کاربری و میزان اثرات آن بر فضاهای آموزشی را نشان می دهد.

جدول ۱: نوع کاربری و میزان اثرات آن بر فضاهای آموزشی

02 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

دو مؤلفه فاصله و زمان مهمترین مؤلفه ها در مکان یابی کاربری ها هستند. نوع دسترسی ها با فاصله و زمان سنجیده می شوند. این دو عامل واحد اندازه گیری آسایش محسوب می گردند. چگونگی دسترسی به خدمات شهری مورد نیاز ساکنان و دوری از کاربریهای مزاحم و ناسازگار از مؤلفه های مهم آسایش تلقی می گردند (زیاری، ۱۳۸۱: ۳۰). بر همین اساس ارزش گذاری لایه های اطلاعاتی بر اساس فاصله از عوامل تأثیرگذار صورت گرفته و طبقه بندی بر اساس فاصله از معیارها بر حسب دویست متر به دویست متر درنظر گرفته شده و هرچه فاصله کاربری های متناسب با مراکز دانشگاهی کمتر باشند، این نوع کاربری ها امتیاز بیشتر و هر چه فاصله بیشتری داشته باشند امتیاز کمتری میگیرند و در امتیازبندی کاربری ها؛ کاربریهای متناسب با مراکز دانشگاهی امتیاز بیشتر و کاربری های نامتناسب امتیاز کمتری میگیرند. این ارزش گذاری بر اساس یک مقیاسی عمومی است (در اینجا صفر تا ده در نظر گرفته شده است) و کاربری اراضی بر اساس ارزش اقتصادی آنها و متناسب بودن برای ایجاد مراکز آموزشی و دانشگاهی امتیازبندی شده است. شایان ذکر است امتیازبندی کاربریها بر اساس یک نظرسنجی از کارشناسان و مهندسان شهرسازی سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان صورت گرفته است. جدول شماره ۲ ارزش گذاری معیارها را بر حسب فاصله نشان داده است.

جدول ۲: ارزش گذاری لایه ها بر حسب فاصله

03 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

ماخذ نظرسنجی از مهندسان شهرسازی و معماری سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان، طبقه بندی در ArcGIS.

ارزش گذاری کاربری ها بر اساس ارزش اقتصادی و میزان تناسب آنها برای ایجاد فضای دانشگاهی

برای تهیه نقشه مناسب زمین به منظور تبدیل به فضای دانشگاهی اهمیت دادن به همه کاربری ها لازم است، ولی در این میان بعضی از کاربری ها تأثیرگذارتر و از تناسب بیشتری برخوردارند. بنابراین لازم است که به این کاربریها ارزش بیشتری داده شود به عنوان مثال زمینهای بایر، به خاطر ارزش اقتصادی کمتر و زمینهای اختصاص یافته به مراکز آموزش عالی به خاطر سازگاری بیشتر با مراکز دانشگاهی از ارزش بیشتری برخوردارند. بالعکسی بعضی از کاربریها مانند، (حریم بزرگراه ها و خیابانهای اصلی، لایه های پر و ساخته شده، گورستانها، مراکز صنعتی و غیره ارزش کمتری دارند). (جدول شماره ۳)

جدول ۳: ارزش گذاری کاربری ها بر اساس درجه تناسب آنها برای ایجاد فضای دانشگاهی

04 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

ماخذ نظرسنجی از مهندسان معماری و شهرسازی سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان

(۱. هر چند زمین های کشاورزی را نبایستی به ساخت وساز اختصاص داده ولی از آنجا که شهر در یک منطقه کوهستانی واقع شده و به مرور زمان زمینهای کشاورزی به محدوده شهر می پیوندند و همچنین به دلیل کمبود زمینهای خالی مناسب و بدون ساختوساز در منطقه مورد مطالعه، تنها زمینهای کشاورزی هستند که از هر نظر شرایط لازم را برای ایجاد دانشگاه دارا هستند و سایر زمینها به دلیل کوهستانی بودن و داشتن شیب تند دارای شرایط استاندارد ساخت وساز نیستند و برخی دیگر از زمینها به صورت تپه مانند هستند و از نظر منابع آب در آینده با مشکل مواجه خواهند شد

۲. مرکز صنعتی که به صورت مجزا باشد و در جوار آن هیچگونه کارگاه مزاحمی وجود نداشته باشد.

۳. مطبها و کلینیکها،

۴. مراکز بهداشتی عبارتند از: گرمابه های عمومی، رختشویخانه ها، غسالخانه ها، کشتارگاه ها و توالتهای عمومی، )

05 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

نقشه ۱: ارزش گذاری کاربری ها بر اساس ارزش اقتصادی و درجه تناسب آنها برای ایجاد فضای دانشگاهی

وزن دهی نهایی لایه های اطلاعاتی بر حسب وزن دهی درجه بندی یا نسبتی و شناسایی مکانهای مستعد

این روش مستلزم درنظر گرفتن وزن ها بر اساس مقیاسی از پیش تعیین شده است. در این پژوهش ارزش صفر تا بیست در نظر گرفته شده، بدین ترتیب که در مجموع ۲۰ امتیاز به کل معیار تخصیص می شود که ارزش صفر، نشان دهنده کمترین توجه و ۲۰، نشان دهنده بیشترین توجه به معیارهای مورد بررسی است. یعنی هر قدر یک معیار ارزش بیشتری به خود گیرد اهمیت نسبی آن بیشتر می شود. به عبارت دیگر نمره حداقل به کم اهمیت ترین خصیصه به عنوان مبنا برای محاسبه درجه های داده شده اختصاص می یابد. سپس همه نسبت های تخصیص یافته به ارزش حداقلی تقسیم می شود، یعنی w/wj که wj کمترین ارزشی داده شده w نمره j امین معیار در جدول است. نسبت مذکور، درجه اهمیت نسبی از بدترین سطح به بهترین سطح را بیان می کند. جدول شماره ۴ وزن دهی نهایی لایه های اطلاعاتی برحسبب وزن دهی درجه بندی یا نسبتی را نشان داده است. در این جدول، امتیاز ۲۰ به مهمترین معیار تخصیص می یابد (کاربری اراضی) سپس برای معیار درجه بندی ثانویه، یک نمره نسبتی در ارتباط با اهمیت آن نسبت به مهمترین معیارها اختصاص می یابد. در جدول مذکور ارزش ۱۵ داده شده و این روش برای سایر معیارها تکرار میشود. در مرحله بعد نسبت هر امتیاز داده شده به معیارها، بر کم اهمیت ترین معیار محاسبه میشود (که در اینجا امتیاز ۶ به فاصله از کوه ها و صخره ها داده شده است، پس بنابراین همه ارزش ها بر ۶ تقسیم می شود) یعنی ۰۷۱/ ۰ = ۱۵۶، ۰/۲۲ = ۲۰۶= w/wj و به همین ترتیب این وزنها با تقسیم بر مجموع وزن های اصلی، نرمال شده و مجموع آنها برابر با ۱ خواهد بود. شایان ذکر است وزنهای داده شده به معیارها براساس نظرات مهندسان سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان صورت گرفته است.

جدول ۴: نحوه وزن دهی لایه های اطلاعاتی بر حسب وزن دهی درجه بندی یا نسبتی

06 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

07 thumb استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی   بخش سوم

نقشه ۲: سطح بندی شهر و حریم شهر خرم آباد بر اساس درجه تناسب آنها، برای ایجاد فضای دانشگاهی

نویسنده: مجید جاوری، احمد شاهیوندی ، نورالدین الله دادی ، مرضیه سلطانی (جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای (دو فصلنامه) سالی اولی، شماره اول، بهار و تابستان ۱۳۸۹ )

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *