استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مکان یابی مراکز آموزش عالی – بخش اول

چکیده

تعیین و توزیع بهینه مراکز خدماتی مسئله ای است که اغلب اوقات برنامه ریزان با آن سروکار دارند. توزیع متعادل این فضاها مستلزم تعیین مکان مناسب و تسهیلات به گونه ای است که همه اقشار جامعه به صورت متعادل به آنها دسترسی پیدا کنند. از میان این کاربریها در مکان یابی فضاهای آموزشی به دلیل اهمیت با مجاورت کاربریهای متجانس و عدم مجاورت با کاربریهای نامتجانس بایستی به آنها دقت زیادی شود و همچنین توجه به شرایط محیطی و فیزیکی قابل تحمل همانند آسایش، کارآیی، سلامتی و ایمنی ضرورت دارد.

در این مقاله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و تجزیه و تحلیل های فضایی و با بهره گیری از دادههای مکانی به انتخاب بهترین مکان برای دانشگاه پیام نور پرداخته شد و با استفاده از روش حداقل فاصله از شاخص های موردنظر (تجاری، آموزشی، مسکونی، نظامی، راههای اصلی، کوهها و صخرهها، گورستانها وغیره) و امتیازبندی کاربریها بر اساس میزان ارزش اقتصادی و تناسب فیزیکی برای ایجاد دانشگاه، در محیط GIS به آنها امتیاز داده شده و محدوده و حریم شهر خرم آباد را بر اساس میزان و درجه ارزشی برای ایجاد فضای دانشگاهی به پنج گروه مشخص، خیلی خوب، خوب، متوسط، ضعیف و خیلی ضعیف تقسیم کرده و آنها را با کاربری اراضی موجود تطبیق داده و مناطقی که به صورت خیلی خوب و خوب روی نقشه مشخص شده اند را برای ایجاد و انتخاب فضای فیزیکی بهینه دانشگاه پیام نور خرم آباد پیشنهاد داده ایم.

کلیدواژه ها: سیستم اطلاعات جغرافیایی، فضای دانشگاهی، مکان یابی،

مقدمه

اطلاعات، در هر برنامه ریزی اولین عنصر است ولی با افزایش سرسام آور حجم اطلاعات در جوامع امروزی مسأله ساماندهی آنها مطرح می گردد (فرج زاده و رستمی، ۱۳۴:۱۳۸۳).

امروزه بر عموم متخصصان و مدیران شهری مشخص گردیده است که مدیریت و اداره امور مختلف شهرها با ابزارهای سنتی غیرممکن است. اهمیت استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در برنامه ریزی شهری با گسترش سریع شهرها و افزایش سرسام آور اطلاعات که باید برای مدیریت شهری پردازش شوند روشن شده است (فرج زاده و سرور، ۱۳۸۱: ۱۸۰). با استفاده از تکنولوژیهای مناسب و اطلاعات صحیح می توان ایده های مناسبی را برای مراکز آموزشی ارائه داد. یکی از مشکلات هر کشوری بحث افزایش جمعیت است. زمانی که جمعیت در حال رشد است، نیاز به فضاهای آموزشی افزایش می یابد. پیشرفتهایی که به تازگی در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) صورت گرفته به برنامه ریزان فضاهای آموزشی مدل مناسبی را ارائه می دهد که فضاهای آموزشی را در چه زمان و مکانی ایجاد کنند (20048 Moody And Edgell) .

در این پژوهش از مدل حداقل فاصله که برای مکان یابی مدارسی در شهر استاو (Stowe) در ایالت ورمونت (vermonet) آمریکا با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی به کار گرفته شده، استفاده شده است و سعی بر آن است که با مطالعه بر روی مکان یابی دانشگاه پیام نور در سطح شهر خرم آباد اهمیت استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، در امر کاربری زمین شهری مشخص شود. برای این منظور ابتدا با شناسایی معیارهای مکان گزینی مراکز آموزشی، دادههای مربوط جمع آوری شده و در محیط (ArcGIS) رقومی گردیده سپس با استفاده از قابلیتهای سیستم اطلاعات جغرافیایی اقدام به مشخص کردن مطلوب ترین زمینها برای احداث دانشگاه جدید در پنج گروه، بسیار خوب، خوب، متوسط، ضعیف و خیلی ضعیف شده است. نتیجه حاصل نشان دهنده اهمیت و قدرت سیستم اطلاعات جغرافیایی در مکان گزینی کاربری زمین با توجه به حجم وسیع است.

طرح مسئله

در عصر حاضر یکی از ویژگیهای مهم دانشگاهها، مسئله رقابت و بین المللی شدن آنها است. پاراسورمن (ParaSurman) و همکاران، یک مقیاس چندبعدی به منظور اندازه گیری کیفیت خدمات، ساختند که (Servqual) نامیده می شود این ابزار، ادراک مشتریان را در پنج بعد خدمت اندازه گیری می نماید. این ابعاد شامل موارد زیر هستند:

  • بعد ملموس (شرایط و فضای فیزیکی محیط، ارائه خدمت؛ از جمله تسهیلات، تجهیزات، کارکنان و کانالهای ارتباطی)،
  • بعد اطمینان (توانایی انجام خدمت به شکلی مطمئن و قابل اعتماد)،
  • بعد پاسخگویی (تمایل به همکاری و کمک به مشتری)،
  • بعد تضمین (شایستگی و توانایی کارکنان برای القای حسی اعتماد و اطمینان به مشتری)،
  • بعد همدلی (برخورد ویژه با هریک از مشتریان با توجه به روحیات آنها). (آقاملایی و دیگران، ۷۹:۱۳۸۵)

در این پژوهش به بعد فضای فیزیکی محیط و تخصیص فضا پرداخته می شود. تخصیص فضا به کاربری های آموزشی یکی از موضوعات مهمی است که در برنامه ریزی شهری مورد توجه است. به دلیل حساسیت کاربری های آموزشی از نظر مسائل مختلف محیطی، نحوه تخصیص کاربری ها از اهمیت زیادی برخوردار است و در کشور ما به دلیل عدم توجه به مطالعات زیربنایی و آینده نگری و همچنین تأکید بر تصمیمات فوری و عجولانه، مسئولان را در امر انتخاب مکانها و فضاهای آموزشی با مشکل مواجه ساخته است و پس از مدت زمان کوتاهی با افزایش تعداد دانشجویان و فعالیت های وابسته به آن، فضای انتخاب شده با مشکل مواجه میشود و نمی تواند جوابگوی نیازهای روز دانشجویان باشد. در صورتی که در کشورهای اروپایی با بهره گیری از GIS و ICT تا حدود زیادی بر این مشکلات فائق آمده و نه تنها توانسته اند مکان های مناسبی را برای فضاهای آموزشی انتخاب کنند بلکه با مدل سازی و آینده نگری که این سیستمها ارائه می دهند آنها را از نظر فضای بهینه آموزشی در آینده یاری رسانده و مانع از دست رفتن سرمایه، انرژی، وقت، زمین و سایر امکانات در این کشورها شده اند. بنابراین رمز موفقیت در انتخاب فضاهای بهینه مراکز آموزشی، استفاده از سیستمهای کارآمد و پیشرفته است. در این پژوهش سعی شده با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی از مشکلات مذکور کاسته و بهترین مکان را برای ایجاد دانشگاه پیشنهاد دهیم.

نویسنده: مجید جاوری، احمد شاهیوندی ، نورالدین الله دادی ، مرضیه سلطانی (جغرافیا و برنامه ریزی منطقه ای (دو فصلنامه) سالی اولی، شماره اول، بهار و تابستان ۱۳۸۹ )

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *