کاربرد GIS در تحقیقات پزشکی – بخش سوم

بحث

کاربرد GIS در پهنه بندی بیماریها

در قرن حاضر فراوانی بیماری های عفونی نسبت به بیماری های ناشی از آلودگی های محیطی کمتر است (5) .هنوز منشأ سرطان ها و برخی بیماری ها مشخص نیست که باید علت را در آلودگی های زمین جستجو کرد. زمانی که نقشه ی شیوع و توزیع فضایی چندین گروه مهم بیماری ها که علت های ناشناخته و درمان های نامطمئن دارند ترسیم می شود، تفاوت های حایز اهمیتی از یک نقطه به نقطه ی دیگر مشاهده می شود که تنها با تفاوت های ژنتیکی، رژیمی و اجتماعی قابل توضیح نیستند و به نظر می رسد تداخلات محیطی از عوامل مؤثر در علت شناسی آن ها باشند. افزایش یا کاهش عناصر غیر آلی که از زمین نشأت می گیرند، قادر هستند زندگی حیوانات و انسان ها را به طور مستقیم، یا غیر مستقیم تحت تأثیر قرار دهند ( 6). با ترسیم نقشه ی توزیع فضایی این عناصر به کمک GIS همچنین با ترسیم پراکندگی ، فراوانی برخی بیماری ها ( 7) می توان همبستگی بین برخی بیمارها و بعضی عناصر را به دست آورد. با وارد کردن اطلاعات بیماری در جدول اطلاعاتی منطقه ی مورد نظر توزیع فضایی بیماری مشخص میشود (8).

رشد سریع شهرها و افزایش جمعیت آن ها، آلودگی های ناشی از صنایع و کارخانه ها، استفاده ی نامناسب از برخی عناصر و تراکم اتومبیل در خیابان ها باعث افزایش عناصر مضر شده، سلامت انسان ها را تحت تأثیر خود قرار داده است. در برخی از نقاط نیز کمبود برخی از امکانات و کیفیت نامناسب محل زندگی از اهم مشکلاتی می باشند که بهداشت عمومی در حال حاضر با آن درگیر است. از سویی به علت اهمیت سلامت محیط و در پی آن سلامت انسان، اصلاح کامل و ریشه ای معضلات یاد شده نیازمند اقداماتی بر پایه ی مطالعات و برنامه ریزی صحیح می باشد. در راستای اجرای برنامه ریزی صحیح، GIS می تواند کمک شایان توجهی را در این زمینه به سلامت عمومی بنماید ( 9). محققان در حال تهیه ی نقشه ی جغرافیایی جهانی مالاریا جهت راهکاری برای مبارزه با این بیماری کشنده هستند. با مشخص کردن مناطقی که اغلب اوقات تحت تأثیر بیماری مالاریا قرار می گیرند، می توان علل بروز این بیماری را تشخیص داد. هدف از تهیه ی این نقشه که در 40 سال گذشته اولین نقشه از نوع خود است، مشخص کردن مکان پشه های حامل انگل مالاریا و تعیین مناطقی می باشد که این پشه ها مردم را آلوده می کنند. با این اطلاعات می توان بهترین راهکارهای کنترل و درمانی را محقق کرد. تاکنون دانشمندانی از انگلیس و کنیا که در زمینه ی طرح اطلس مالاریا فعالیت می کنند، اطلاعاتی در خصوص 3126 جامعه در 79 کشور از 107 کشوری که بیماری مالاریا در آن جا رایج است، جمع آوری کرده اند. این نقشه بر اساس بانک اطلاعاتی مالاریا از نظرسنجی ها، سرشماری جمعیت و اطلاعات ماهواره ای پایهریزی شده است . حدود 40 درصد از جمعیت جهان، بیشتر افرادی که در کشورهای فقیر زندگی می کنند، در خطر ابتلا به مالاریا قرار دارند .

پروفسور باب اسنو از دانشگاه آکسفورد و مدیر این طرح معتقد است که نقشه ی مالاریا می تواند تأثیر بزرگی در کنترل مالاریا داشته باشد و بالقوه گستره ی انتقال این بیماری را در برخی مناطق محدود کند (10) .

وارد کردن دادها، در جدول اطلاعات ی مناطق و ترسیم توزیع فضایی بیماریها

به طور مثال برای تهیه نقشه توزیع فضایی بیماری قلبی عروقی در ایران در مرحله ی اول با گردآوری اطلاعات مربوط به هر بیماری به صورت کمی، طبقه بندی و در جدول اطلاعاتی منطقه مورد نظر وارد میشود (شکل 1). سپس این جدول را ذخیره می کنیم. در مرحله ی بعد عملیات وارد نمودن اطلاعات مربوط به بیماری که در شکل 2 شرح داده شده است، انجام می شود. پس از آن، اعلام دستور برای ترسیم نقشه ی بیماری (شکل 3) و در مرحله ی پایانی, توزیع فضایی بیماری قلبی عروقی در

ایران به صورت نقشه (شکل 4) استخراج شد. این نمونه به منظور تبیین تبدیل ارقام و آمار عددی به نقشه توسط نرم افزار GIS بود. با انجام این مراحل برای هر بیماری می توان به علل تجمع مکانی برخی بیماریها پی برد.

همچنین توزیع فضایی برخی بیماری ها در کشور، حاکی از وجود برخی عوامل طبیعی است. به عنوان مثال در مورد بیماری سالک مشاهده میشود که تجمع مکانی این نوع بیماری در مناطق مرطوب قابل مشاهده است، که با بررسی عوامل محیطی می توان در جهت برنامه ریزی های صحیح و مدیریتی در این گونه مناطق از بسیاری از هزینه های بهداشتی و درمانی کاسته و گامی جهت توسعه ی سلامت و پیش گیری از برخی بیماری ها برداشته شود و در این راستا تشریک مساعی بین علوم جغرافیا و علوم پزشکی امری اجتناب ناپذیر است.

01 thumb كاربرد GIS در تحقیقات پزشكی   بخش سوم

شکل 1. طریقه ی وارد کردن اطلاعات در نرم افزار GIS

02 thumb كاربرد GIS در تحقیقات پزشكی   بخش سوم

شکل 2. عملیات وارد نمودن اطلاعات مربوط به بیماری

03 thumb كاربرد GIS در تحقیقات پزشكی   بخش سوم

شکل 3. اعلام دستور برای ترسیم نقشه ی بیماری

04 thumb كاربرد GIS در تحقیقات پزشكی   بخش سوم

شکل 4. توزیع فضایی بیماری قلبی عروقی در ایران

نتیجه گیری

از آن جایی که اساسی ترین مبانی مبارزه با بیماری ها، ایجاد تغییر در شیوه ی زندگی مردم است، به نظر می رسد که می توان از طریق آموزش و توانمند سازی مردم، سیاست گذاری و وضع قوانین و مقررات لازم به منظور ایجاد محیطی که مناسب ترویج رفتارها و شیوه های زندگی سالم باشد، به این مهم دست یافت و با مداخله ی صحیح در جامعه، می توان تأثیر بسیاری از عوامل خطر را از بین برد و یا کاهش داد . تشریک مساعی بین علوم جغرافیا و پزشکی در جامعه نیاز است تا برنامه ریزی و به کارگیری یک سیستم قابل قبول انجام گردد. در این راستا استفاده از GIS یکی از راه های دادن هشدارهای سلامتی به مردم در معرض خطر است (11-12) . با مشخص نمودن مکان انتشار بیماری، مردم نسبت به محیط پیرامون خود آگاه تر شده، مسایل پیش گیری را بهتر درک خواهند نمود (13). همچنین با مشخص شدن مراکز بیماری ، هزینه ها و مصارف بهداشتی تعدیل می یابند؛ چرا که مردم مناطق مستعد بیماری، عوامل خطر را درک نموده، در صدد پیش گیری بر می آیند ( 14 ). زمانی که

نقشه ی شیوع و توزیع فضایی چندین گروه مهم بیماری ها (مثل سرطان ها، عفونت ها و بیماری های نوپدید) که علت های ناشناخته و درمان های نامطمئن دارند، ترسیم می شود؛ تفاوت های حایز اهمیتی از یک نقطه به نقطه ی دیگر مشاهده می شود که در علت یابی و درمان کمک شایان توجهی را به مسؤولین می نماید.

1. Rezaeian M. An introduction to the practical methods for mapping the geographical morbidity and mortality rates. Tollo-e-Behdasht 2004; 2: 41-51.

2. Rezaeian M, Dunn G, St LS, Appleby L. The production and interpretation of disease mapsA methodological case-study. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol 2004; 39(12): 947-54.

3. Navai A, AdiNia M. Introduction to the GIS and Software Arc Map. Cultural Institute; 2004.

4. Makhdoom M. Environmental Assessment and Planning with Geographic Information Systems. Tehran : 2004.

5. Dabiri M. Environmental Pollution. Mashhad: Forouzesh; 2004.

6. Nagavi M. The Pattern of Mortality within 23 Provinces of Iran in 2003. Tehran: Health Deputy, Iranian Ministry of Health; 2005.

7. Rezaeian M, Dunn G, Leger S, Appleby L. Geographical epidemiology, spatial analysis and geographical information systems: a multidisciplinary glossary. J Epidemiol Community Health 2007; 61: 98-102.

8. Rashidi M, Ghias M, Rouzbahani R, Rameshat MH, Poursafa P, Gharib H. Relationship between spatial distribution of malignant diseases and plumb element in Isfahan province. Journal of Isfahan Medical School 2011; 29(135): 418-25.

9. Farajzadeh Asl M. Geographical Information System and Its Application in Tourism Planning. 2nd ed. SAMT Publication; 2008.

10.Malaria control Programs in Iran and Drug Resistance and Ways to Deal with it [Online] 2006. [cited 2006 Dec 23]; Available from: URL: http://www.pezeshk.us/?p=5665.

11. An P, Moon WM, Rencz A. Application of fuzzy set theory for integration of geological, geophysical and remote sensing data. Canadian Journal of Exploration Geophysics 1991; 27: 1-11.

12. Petrik S, Madarasz L, Adam N, Vokorokos L. Application of Shortest Path Algorithm to GIS using Fuzzy Logic. Faculty of Electrical Engineering and Informatics [Online] 2002. Available from: URL: conf.uniobuda.hu/HUCI2003/petrik.pdf.

13. Worboys M, Duckham M. GIS: A Computing Perspective. 2nd ed. Boca Raton: CRC Press; 2004.

14. Shad R, Ebadi H, Ghods M. Evaluation of Route Finding Methods in GIS Application. Tehran: Department of Geodesy and Geomatics Enginering, Khajeh Nasi Toosi University of Technology;

نویسنده: دکتر عبدالله سیف ، معصومه رشیدی ، دکتر رضا روزبهانی ، نغمه السادات دهدشتی ، مهندس پریناز پورصفا (مجله دانشکده پزشکی اصفهان سال بیست و نهم/شماره 164 )

topodin, Все же я постараюсь сделать эту статью максимально самодостаточной, чтобы после ее прочтения вы смогли увидеть более или менее полную картину, как самостоятельно продвигать сайты

مطالب مرتبط

1 نظر

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *