کاربرد تلفیق روشهای تصمیم گیری چند معیاره مکانی SMCDM با GIS در کاربری اراضی شهری – بخش اول

چکیده

ارزیابی تناسب کاربری اراضی شهری به منظور تخصیص هر کاربری به مناسبترین زمین و با هدف برآورد بیشترین کارائی کاربری تخصیص یافته در ارائه خدمات به شهروندان و دیگر کاربری ها و فعالیتهای شهری، انجام می شود .این پروسه به علت تأثیر گذاری و وابستگی شدید کاربریهای مختلف شهری بر یکدیگر و همچنین بر فعالیتهای روزمره شهری فرآیند پیچیده ای بشمار م ی رود و تأثیر گذاری ذینفع ها و فاکتورهای متعدد در فعالیت کاربری های شهری بر پیچیدگی مسئله می افزاید . چنین پیچیدگی استفاده همزمان از ابزارهای مختلف پشتیبانی تصمیم نظیر سیستم های اطلاعات (مکانی) و تحلیل های تصمیم چند معیار (SMCDM) را ایجاب می کند.

یکی از مسائل مهم در برنامه ریزی شهری تعیین مناسبت کاربری اراضی می باشد. در این مسئله بایستی با توجه به معیارهایی محیطی از جمله شیب، ارتفاع، جهت شیب، اقلیم، فرسایش، قابلیت اراضی، خاک و همچنین فاکتورهای اقتصادی و اجتماعی، بهترین کاربری را برای هر واحد از زمین تعیین ن مود. در این تحقیق با توجه به معیارهایی محیطی و براساس چهار روش تصمیم گیری مکانی شامل ELECTRE ،TOPSIS، AHP و SAW مدل مناسبت کاربری ها مورد بررسی قرار گرفته است.

نتایج این مقاله بیانگر آن است که مهمترین کاربرد SMCDM در مباحث برنامه ریزی شهری، تعیین میزان مناسبت کاربریهای مختلف برای هر واحد مکانی می باشد که با کمک GIS و سیستم های تصمیم گیری چندمعیاره مکانی قابل محاسبه می باشد.

کلید واژه ها: تصمیم گیری چند معیاره، مکان، SMCDM ، برنامه ریزی شهری ،GIS ، کاربری اراضی شهری

مقدمه

با رشد و توسعه شهرها، اطلاعات لازم برای برنامه ریزی شهری و منطقه ای به شدت افزایش یافته و پیچده می شود. شبکه های وسیع امکانات شهری، توزیع و تراکم جمعیت، کاربری زمین ها و بسیاری موارد نظیر این، چنان بر پیچیدگی این برنامه ریزی می افزایند که چاره ای جز استفاده از سیستم اطلاعات مکانی نوین ب رای گردآوری این اطلاعات و پردازش آنها در قالب تئوری های جدید برنامهریزی شهری و منطقه ای وجود ندارد.

سیستم اطلاعات مکانی با امکانات ویژه ای چون سرعت و دقت، ورود و خروج اطلاعات و نقشه ها از سیستم های دیگر، امکان آنالیز و تلفیق چند متغیره، امکان برنامه نویسی، تهیه ی بانک های اطلاعاتی داده های مکانی، آنالیز واحدهای همسایگی و پیوستگی، درون یابی، مسیریابی و… از مهمترین سیستم های طراحی شده سالهای اخیر می باشد که پیاده سازی تکنیک های پیشرفته و پیچیده ی برنامه ریزی را در کوتاهترین زمان ممکن میسر ساخته است. ابزاری که می تواند به ما در بروز نگه داشتن داده ها و ساماندهی و ذخیره ی آنها کمک کند و در عین حال دسترسی سریع و آسان به آنها را در تمام لحظات فراهم نماید . در شهرهای کنونی با پیچیدگی ها و عدم قطعیت ها و عوامل متعددی که بر نحوه ی توسعه ی آن تاثیر می گذارن د، روش های سنتی در حل مسایل فضایی نظیر رویهم گذاری دستی نقشه ها دیگر نمی تواند پاسخگو باشد . ( 10 ) سرعت رشد و دگرگونی شهرها و همچنین حجم انبوه عوامل تاثیرگذار بر مسایل فضایی در شهر، چاره ای جز استفاده از چارچوبی مدون مبتنی بر سیستم اطلاعات مکانی در حل مسایل فضایی در شهرسازی باقی نگذاشته است . ( 6) پیشرفت های اخیر در زمینه ی تکنولوژی اطلاعات، در فرآیند برنامه ریزی و تصمیم گیری، فرصت های زیادی را برای ارزیابی راهبردهای جدید وابسته به پردازش رایانه ای داده های جغرافیایی، مدیریت داده ها، تحلیل داده ها، ساخت سناریوهای مختلف و آماده کردن داده ها فراهم کرده است . ( 13 ) به وسیله ی این پیشرفت ها، راه حل های کارآمدتری برای مسائل مختلف وابسته به فضا شامل آنهایی که با موضوعات برنامه ریزی مرتبط هستند، امکان پذیر شده است . این پژوهش بر آنست تا کاربرد یک پارچه کردن روش تصمیم گیری چند معیاره (SMCDM) سیستم اطلاعات مکانی (GIS) به منظور حل مسائل تصمیم گیری را در کاربری اراضی شهری بیان نماید.

تلفیق روش تصمیم گیری چند معیاره (SMCDA) و GIS در برنامه ریزی شهری

روش تصمیم گیری چند معیاره شامل یک سری از تکنیک ها (از جمله جمع وزن ها یا تحلیل های همگرایی) است که اجازه می دهد، طیفی از معیارهای وابسته به یک مبحث امتیازدهی و وزن دهی شده و سپس بوسیله کارشناسان و گروه های ذینفع رتبه بندی شوند . تصمیم گیری چند معیاره بر یک فرآیند دادن ارزش به گزینه هایی که به وسیله چند معیار ارزیابی شده اند، دلالت دارد . ( 15 ) تصمیم گیری چند معیاره می تواند به دو طبقه وسیع زیر تقسیم شود : تصمیم گیری چند شاخصه (Multi-attribute) و تصمیم گیری چند هدفه .(Multi-object) اگر مساله مورد ارزیابی، یک مجموعه محدود از گزینه ها به منظور انتخاب بهترین آنها براساس وزن های مربوط به ویژگی های آن گزینه ها باشد، این مساله یک تصمیم گیری چند شاخصه می باشد . ( 16 ) تصمیم گیری چند هدفه به انتخاب بهترین گزینه ها بر مبنای یک سری اهداف کم و بیش ناسازگار سر و کار دارد . مدل های تصمیم گیری چند هدفه به منظور طراحی به کار گرفته می شوند، در حالی که مدل های تصمیم گیری چند شاخصه به منظور انتخاب گزینه برتر استفاده می گردند.

از دهه 1990 ، راهبرد یک پارچه کردن تصمیم گیری چند معیاره با GIS برای حل مسائل برنامه ریزی فضایی، توجه چشمگیری در میان برنامه ریزان شهری پیدا کرد.

در تجزیه و تحلیل مسائل برنامه ریزی شهری، می بایست بطور همزمان حجم انبوهی از متغیرها در نظر گرفته شده و تصمیم گیری ها براساس ارزش و وزن هریک از این متغیرها اتخاذ شود . بدیهی است عدم توجه کافی به متغیرهای تاثیرگذار در مسائل شهری می تواند نتایج متصور از تصمیم های اتخاذ شده را با شکست مواجه کرده و خسارت سنگینی را برجای بگذارد.

روش تصمیم گیری چند معیاره پتانسیل زیادی را به منظور کاهش دادن هزینه و زمان بالا بردن دقت در تصمیم گیری های فضایی، دارا می باشد و می تواند چارچوب مناسبی را برای حل مسائل فضایی در کاربری اراضی شهری بیاورد. بر طبق آمار، بیش از 80 د رصد از اطلاعات در زندگی روزمره ی مردم در شهر، با فضا و موقعیت سر و کار دارد. بنابراین در جهت بهینه سازی روش تصمیم گیری چند معیاره استفاده از ابزاری تحلیلگر که بتواند حجم انبوهی از داده های فضایی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد، ضروری می باشد.

سیستم اطلاعات مکانی بعنوان ابزاری که براحتی می تواند با این حجم انبوه از داده کار کرده و آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد، بستری مناسب به منظور تلفیق با روش تصمیم گیری چند معیاره به نظر می رسد . لذا به منظور تصمیم گیری در مورد حل مسائل فضایی در شهرسازی، استفاده ا ز مدل یک پارچه تصمیم گیری چند معیاره با GIS می تواند کارآیی بالایی داشته باشد چرا که در این روش از یکسو می توان با استفاده از راهبرد تصمیم گیری چند معیاره، چارچوب مدونی را برای درنظر گرفتن معیارهای موثر بر مسائل فضایی در شهر و ارزش دهی به این معیارها فراهم کرد و از سوی دیگر با ابزار تحلیلگر قدرتمندی چون GIS حجم انبوهی از داده های مربوط به این معیارها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و مناسبترین تصمیم ها را اتخاذ کرد.

نویسنده: دکتر اسماعیل نصیری

То, на что раньше поиск мог просто закрыть глаза теперь приводит к пессимизации ( фильтр Яндекс за переоптимизацию, Гугловский Пингвин и Панда) topodin, Продавать ваш продукт

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *