کاربرد GIS در سیستم های مدیریت بهداشت و سلامت – بخش دوم

مدیریت بهداشت ، ایمنی و محیط زیست HSE و GIS

با پیشرفت فعالیت ها و رشد و گسترش صنایع و بخصوص صنایع بزرگ و تمایل آنان برای بهره مندی از کلیه جنبه های مطرح در سیستم های مختلف مدیریت کیفیت و مدیریت محیط زیست و نیز سیستم های ایمنی و بهداشت شغلی به تدریج این موضوع که تعدد سیستم های موجود می تواند باعث پیچیدگی و سردرگمی سازمان ها و نیز مصرف بیهوده منابع در بخش های موازی و نارضایتی کارکنان از وجود چندین سیستم متفاوت در مسیر فرآیندها گردد روشن گردید. از طرفی کارهای تکراری در استقرار این سیستم ها مشهود بود وتشابهاتی نیز در برخی بخش های سیستم ها به چشم می خورد. HSEبه عنوان سیستمی که مولود بخش هائی از صنایع مهم انرژی چون صنایع نفت و گاز و پتروشیمی است تلاش نموده است راهبری یکپارچه ای را برای حصول و تامین نیازها در بخش های فوق به انجام برساند( 2) برای استقرار آن تغییر نگرش اساسی مسئولین و مدیران صف در سازمان ها لازم است.

ارتقا عملکرد سازمان ها و کسب رضایت بیشتر مشتری ها و جلوگیری از هدر رفتن منابع موجود سازمان و دوباره کاری ها و هزینه های اضافی و کاهش مستندات اضافی و ایجاد شرائطی برای ارتقا کیفیت روش های اجرائی و حصول اطمینان از کاهش ریسک در زمینه آلودگی های زیست محیطی و مخاطرات سوانح و حوادث و افزایش و بهبود شرائط بهداشتی در سازمان از جمله فوائدی است که امروزه به عنوان مزایای استقرار سیستم های ایمنی و بهداشت و محیط زیست HSE ذکر می گردد( 3). در عین حال پذیرش اینکه جامعیت یک سیستم HSE می تواند مدیریت سازمان را در حصول کلیه استانداردهای مربوط به حفاظت از محیط زیست و نیز استانداردهای ایمنی با کلیه ابعاد آن و نیز مسائل بهداشت در همه زمینه ها مطمئن سازد برای برخی از کارشناسان مورد تردید است.

امروزه شرکت های معتبر نفتی در جهان تحت عنوان نظام مدیریت بهداشت و ایمنی و محیط زیست کلیه فعالیت های مربوط به سه بخش فوق را به طور همزمان دنبال می کنند. اصولا زمانی که داده های مورد بررسی از حجم بالائی برخوردارند و زمانی که وسعت مکانی و جغرافیائی محدوده مورد مطالعه گسترش می یابد (گستره خطوط لوله انتقال) کاربرد سامانه های اطلاعات مکانی و تصاویر ماهواره ای می تواند بسیار موثر و ثمربخش باشد.

کاربرد GIS در سامانه های مدیریت HSE هر چند هنوز به عنوان یک پدیده نو و برای اولین بار در جهان مطرح می گردد اما با مطالعات صورت گرفته می توان چشم انداز روشنی را برای رشد سریع آن در کشور و در عرصه های بین المللی متصور بود. ایجاد پایگاه داده از وضعیت پارامترهای ایمنی و بهداشتی و زیست محیطی در سطح کلان پروژه های نفت و گاز و انجام پایش ها و تحلیل های مکانی و زیست محیطی از فوائد اصلی این سامانه ها برای پشتیبانی از مدیریت و تصمیم گیری است. سامانه هائی که امکان پردازش و تحلیل داده ها و تفسیر آن ها برای تصمیم گیری را فراهم می نمایند برای کاربرد در سیستم های HSEMS می توانند قابلیت های فزاینده ای ایجاد نمایند.

طراحی سامانه HSE

هر طرح صنعتی باید برای ابعاد مختلف محیط زیست و یا مسائل ایمنی دارای سیستمی باشد که با اتکا به آن بتوان مدیریت مطلوبی در مورد نحوه حفاظت از محیط زیست اعمال نمود و هم چنین کاهش خطرات مربوط به حوادث طبیعی و غیر طبیعی در فرآیند عملیات و مراحل مختلف طرح را از دیدگاه ایمنی مورد نظر قرار داد و اطمینان از حصول استانداردهای بهداشت و سلامتی در طول فرآیندها را کسب نمود. نکته اساسی کسب اطمینان از شناسائی مخاطرات است و هم چنین بررسی و تعیین جنبه ها و اثرات زیست محیطی طرح و تاکید بر رعایت اصول و استانداردهای بهداشتی در جنبه های مختلف طرح. شناخت و شناسائی دقیق محیط زیست منطقه و کلیه منابع طبیعی تحت تاثیر برای مطالعات محیط زیست و هم چنین تعیین خطرات و ریسک های ممکن و نیز روش های جلوگیری و کاهش خطرات و گزینه های مربوطه و تعیین کلیه فرآیندها برای مدیریت سامانه های ایمنی و بهداشت و محیط زیست جز اساسی از طراحی یک سامانه HSE محسوب می گردد. بدیهی است مرحله تعیین خطرات و ریسک های احتمالی باید بصورتی سیستماتیک طراحی گردیده باشد و در این سیستم طبیعت و دامنه خطرات کاملا مورد شناسائی قرار گرفته باشد.

در مدارک و مستنداتی که امروزه در حوزه مدیریت HSE انتشار یافته است به طور عمده رهبری و تعهد (اعتقاد ) Leadership & Commitment، خط مشی و اهداف استراتژیک Policy and Strategic Objective ، سازمان، منابع و مستندسازی Organization Resources Documentation، ارزیابی و مدیریت ریسک Evaluation and Risk Management ، طرح ریزی Planning ، استقرار و پایش Implementation and Monitoring ، ممیزی و بررسی مجدد Auditing and Reviewing ، به عنوان عناصر نظام مدیریت ایمنی و بهداشت و محیط زیست معرفی گردیده اند.

به طور مثال تخصیص منابع مورد نیاز اعم از مالی، پشتیبانی -نظیر پول و زمان و …- و مشارکت فعال در فعالیت های مربوط به ایمنی و بهداشت و محیط زیست و فرآیندهای مربوطه در سازمان و اهمیت دادن به موضوعات مربوطه در تصمیمات مدیریتی و تشویق عموم کارکنان به درک و فهم موضوع و ارائه پیشنهادات سازنده در زمینه معیارهای بهبود استقرار سامانه های HSE نشانه هائی از اعتقاد و تعهد سطوح مختلف مدیریت نسبت به سیستم مدیریت HSE تلقی می گردد و یا در مورد عنصر خط مشی و اهداف هر سازمانی باید یک خط مشی جامع HSE و یا خط مشی های جداگانه برای هر یک از بخش های بهداشت و ایمنی و محیط زیست داشته باشد. این خط مشی می تواند دربرگیرنده تعهد سازمان نسبت به برقراری روش های اجرائی و ایجاد عادات توجه به ایمنی و بهداشت و جد و جهد در مسیر ایجاد محیط کاری عاری از حادثه باشد. ضمنا توجه صحیح نسبت به موضوعات محیط زیست و کاهش زیان های زیست محیطی و کاهش عوامل بالقوه آسیب رسان و تاثیرات منفی بر محیط زیست و تلاش در جهت دستیابی به توسعه پایدار بر پایه تفکر محیط زیست را در برگیرد. اهمیت دارا بودن یک سازمان اثربخش و موثر برای اعمال مدیریت HSE و اهمیت دارا بودن ارتباطی مناسب با طرف های ذینفع و ایجاد نگرشی سیستمی به موضوع HSE حکایت از داشتن خط مشی مناسب از این سامانه در محیط یک سازمان یا مجموعه فعال دارد.

واقعیت این است که اجرا موفق سامانه HSE که می توان آن را نیاز امروز مدیران برای حصول اطمینان از دستیابی به آرمان های توسعه پایدار قلمداد نمود به عنوان یک مسئولیت در طول فعالیت ها و فرآیندهای یک سازمان مطرح است و کسب این موفقیت نیازمند مشارکت فعال تمامی سطوح سرپرستی و مدیریتی در سطح سازمان هاست و بنابراین باید در ساختار سازمانی و طراحی آن و نیز چگونگی تخصیص منابع برای اجرا و مدیریت آن مورد توجه قرار گیرد.

نویسنده: دکتر علیرضا قراگوزلو ، مژگان هجرانی دیارجان

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *