کاربرد GIS در شهرها (۴- مدیریت ترافیک و حمل و نقل)

5- کاربرد GIS در مدیریت ترافیک، حمل و نقل

گسترش شهرها، رشد جمعیت، مهاجرت بیرویه، رشد سریع ساخت و ساز شهری و استفاده روز افزون از وسایط نقلیه، مدیریت کلان شهرها را دچار مشکل ساخته است. یکی از ابزارهای کاربردی که امروزه در خدمت مدیریت و سازماندهی شهرهای بزرگ میباشد همانا GIS است. با توجه به قابلیتها و ماهیت این گونه سیستمها در تمام جوامع پیشرفته برای برنامهریزیهای حمل و نقل، مدیریت بزرگراه ها، شبکه های شهری، سازماندهی و کنترل ترافیک از این تکنولوژی استفاده میشود. از جمله کاربردهای متنوع GIS میتوان به مکانیابی تاسیسات راه ها، مسیریابی بهینه، طراحی مسیر جاده ها، تهیه پروفیل طولی جاده ها، تعیین میزان خاکریزی و خاکبرداری در مسیرهای پیشنهادی، مدل سازی داده های ترافیک، مدیریت بزرگراه ها و تحلیل تصادفات جاده ای اشاره نمود.

در فن آوری GIS توسط تلفیق اطلاعات مکانی تصادفات با اطلاعات پایگاه اطلاعاتی راه ها نظیر: نوع راه ها، شیب، تابلوهای راهنمایی، عرض مسیر و سایر پارامترهای موثر در روند سوانح جاده ای میتوان تحلیلهای اصولی انجام داد. همچنین کنترل هوشمند ترافیک با بکارگیری سیستم موقعیتیاب جهانی به اختصار GPS رشد قابل ملاحظهای نموده است. تلفیق هر دو سیستم GPS و GIS راهگشای بسیار موثری در روند اطلاع رسانی، مدیریت حمل و نقل و ترافیک جاده ای محسوب میگردد.

با توجه به افزایش تعداد وسائط نقلیه و عدم کنترل بهینه ترافیک در مناطق شهری، علاوه بر افزایش زمان سفر، آلودگی هوا (به دلیل مصرف سوخت بیشتر) از طریق اغلب وسایط نقلیه مشاهده میگردد. در مدیریت کارآمد شهری، برای داشتن اطلاعات دقیق، بهنگام و قابل دسترس با تلفیق فن آوری GIS با سیستمهای هوشمند حمل و نقل میتوان جنبه- های کاربردی متعددی را انتظار داشت . سامانه اطلاعات مکانی بر خلاف روشهای سنتی قابلیتهای فراوانی دارد، که یکی از مهمترین این قابلیتها امکان انجام تحلیلهای توام داده های مکانی و غیرمکانی است که از این طریق میتوان سیاستگذاریهای مدیریتی را بهینه سازی نمود. با فراهم آوردن امکان جمع آوری، تلفیق و تقسیم بندی اطلاعات مکانی و همچنین ایجاد یک رابط کاربر بصری بمنظور تفسیر و تحلیل اطلاعات گرافیکی، نقش مهمی در تسهیل کنترل ترافیک شری را ایفا میکند . برخی از راه حلهای مختلفی که میتوانند جهت تعدیل وضعیت ترافیکی از دیدگاه شهری مورد استفاده قرار گیرند عبارتند از:

  • استفاده از طرحهای ممنوعیت ترافیکی (نظیر: یک طرفه کردن خیابانها ، اعمال ممنوعیت عبور انواع خاص از وسایل نقلیه)،
  • ساماندهی وضعیت چهار راه ها (شبیهسازی طرح ترافیک میادین، برنامه ریزی زیرگذرها و روگذرهای شهری)،
  • تعریض برخی از خیابانها در مجموعه شبکه راه های موجود شهری،
  • احداث مسیرهای جدید

البته لازم به ذکر است که بدون توجه به مسائل اجتماعی و گسترش فرهنگ منطقی استفاده از وسائل نقلیه عمومی در کنار طرح سیاستگذاری های بلند مدت و میانمدت، هیچ راه حلی به تنهایی نمیتواند مشکلات ترافیکی یک شهر را برطرف نماید. با این وجود، برخی از محققان معتقد هستند، بهترین راه حل برای گریز از مشکلات ترافیکی و رسیدن به یک نسبت متعادل بین سطح خیابانها وتعداد وسایل نقلیه، احداث خیابانهای جدید و نیز تعریض خیابانهای موجود میباشد، که اینگونه اقدامات معمولا با تکیه بر طرحهای جامع و تفضیلی شهری تهیه می شوند.

اولین تلاشها برای کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مقوله حمل و نقل در سال 1990 در ایالات متحده امریکا آغاز گردید و در سالهای بعد در کشور انگلیس استفاده از این سیستم در شبکه حمل و نقل شهری آغاز شد. امروزه، در کشورهای در حال توسعه همچون هند نیز استفاده از این سیستم برای طراحی و مدیریت شبکه شاهراه های هند جزو برنامه های اصلی دست اندرکاران این امر قرار گرفته است. امروزه، کاربرد GIS در زمینه مهندسی حمل و نقل به علت ماهیت فضایی داده های مرتبط و امکان اعمال انواع تحلیلهای مکانی در سطح شبکه ترافیکی بیش از پیش اهمیت یافته است . در آینده، توسعه های فنی از قبیل توسعه سیست های مدیریت اطلاعات، گرافیک کامپیوتری و تکامل سخت افزارهای کامپیوتری در کنار توسعه الگوریتمهای جدید جهت یافتن کوتاهترین مسیر، روشهای جدید

مسیریابی باعث گسترش کاربرد GIS در مقوله حمل ونقل خواهد گردید ). نمونه های از کاربرد سامانه اطلاعات مکانی در صنعت حمل و نقل به قرار ذیل قابل طرح است:

  • کسب اطلاعات حجم ترافیک: برای ساخت مدل حمل و نقل و طرح توسعه معابر در شهرها، حجم تردد وسایل نقلیه همواره یکی از مهمترین بخش داده های ورودی را تشکیل می دهد. با استفاده از سامانه اطلاعات مکانی می توان این اطلاعات را به شکل های مختلف با یکدیگر مقایسه نمود.
  • دریافت علائم راهنمایی: سامانه اطلاعات مکانی امکان مقایسه میان موقعیت و خصوصیات علائم ترافیکی در سطح شهر فراهم میآورد. همچنین این سامانه میتواند با ایجاد ارتباط با سایر اطلاعات، مشخصات بسیار جزیی هر علامت ترافیکی را در اختیار کاربر قرار دهد.
  • جمع آوری آمار تصادفات: معمولا در شهرها، اطلاعات مربوط به تصادفات توسط پلیس به کمک نرمافزارهای ویژه ای جمعآوری و نگهداری میگردد. در محیط GIS این داده ها به یک محیط بانک اطلاعاتی، مانند ، MS Access وارد و به این ترتیب نقشه های مبنای حمل و نقل تولید میگردد.
  • افزایش ایمنی معابر: نمودار تصادفات منجر به فوت و جرح یا نمودار تصادفات وسایل نقلیه عابرین پیاده و دوچرخه سوار در دوره های زمانی خاصاز موارد استفاده از سامانه های مذکور است.
  • سامانه های هوشمند کنترل ترافیک: با استفاده از نقشه های حجم تردد روزانه در معابر شهر، وضعیت عبور و مرور وسایل نقلیه قایل تشخص است. با تحلیل این نوع داده ها میتوان اطلاعات مفیدی چون میزان، نحوه و نقاط متراکم ترافیکی را تولید نمود. اکنون با توجه به اطلاعات بهدست آمده میتوان موقعیتهای بهینه برای نصب سامانه های هوشمند کنترل ترافیک، دوربین ها و تابلوهای پیام متغیر، به منظور مدیریت اصولی ترافیک در معابر شهری را ساماندهی نمود.
  • زمان بندی چراغهای راهنمایی: با ایجاد ارتباط همزمان میان سامانه های هوشمند شمارش وسایل نقلیه در تقاطعها، از طریق سیستم SCATS و ارتباط آن با پایگاه داده های GIS سامانه فازبندی و زمانبندی چراغهای راهنمایی در تقاطعها را میتوان تنظیم نمود. در کل، بهره گیری از یک سیستم GIS امکان سنجش فاکتورهای ترافیکی را به خوبی فراهم می آورد، به گونه ای که میتوان با استفاده از منابع قابل دسترسی اطلاعات موثق ترافیکی جریان ارتباطات شهری را در حالت متعادل کنترل نمود .

منبع: جزوه “کاربرد GIS در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، دکتر علی اکبر رسولی، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، وزارت کشور

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *