کاربرد GIS در طراحی جنگلداری شهری – بخش دوم

مواد و روشها

3000 متر از سطح دریا در حاشیه جنوبی خزر همچون – ارتفاعات البرز مرکزی به بلندای متوسط 2500 سدی در برابر ر طوبت دریا و باد های شمال و شمال غربی قرار گرفته و اقلیمی متفاوت و کم نظیر را در این منطقه رقم زده اند که تا مدت ها در سرزمین ناشناخته و پوشیده از جنگل و مرداب و فاقد مسیر های ارتباطی بوده است و تضادهای چشمگیر با دیگر مناطق ایران داشت . بدلیل فقدان و یا ضعف زمینه های شهرنشینی این جلگه و کوهپایه های حاشیه آن تا مدت ها از روستا ها پراکنده و بازارهای محلی و فاقد حکومت مرکزی بوده اند و شهر های بزرگ فعلی عمدتاً از شکل گیری و توسعه هسته های سکونتی و کاربری های عمومی و بناهای حکومتی حول این بازارها پدید آمده اند (ابرصابر، 1385).

با رشد شهرنشینی و غلبه ماشین و حاکمیت تفکر سوداگرانه و تغییر نگرش به زمین به عنوان کا کالاو نه به مثابه وطن و مکان آرامش ، حداکثر استفاده ی مادی از زمین در دستور کار قرار گرفت و علاوه بر فضاهای سبز شهری ، باغ ها، و مزارع اطراف شهرها نیز تخریب و به ساختمان تبدیل شدند . با گذشت زمان و آشکار شدن عواقب زیان بار زیست محیطی ناشی تقلیل باغ ها و فضاهای سبز فواید فیزیولوژیکی فضاهای سبز مورد توجه قرار گرفت (نقی زاده ، 1382 ). اگرچه درختکاری در خیابان ها و ایجاد تفرجگاهها عمومی و پارکهای کوچک و بزرگ شهری سابقه نسبتاً طولانی در ایران دارد لیکن جنگلداری را ما به مفهومی که امروزه در کشورهای پیشرفته مطرح است ، باید مقوله ای جدید به حساب اورد ، به صورتی که بحث پیرامون جنبه های تکنولوژیک آن حتی در مراکز آموزشی از سابقه و رونق چندانی برخوردار نیست و دقت و تخصص و سازماندهی خاص و سرمایه گذاری قابل توجهی را می طلبد . جنگل شهری مانند برخی از شهرهای شمال ایران می تواند منشأ طبیعی داشته باشد . ولی متأسفانه جنگل طبیعی در همه جا در دسترس نیست . از این رو جنگل دست کاشت جای جنگلهای طبیعی را می گیرد . جنگل های دست کاشت در م قایسه با جنگل های طبیعی در جنگلداری شهری مستلزم مراقبت های ویژه و سرمایه گذاری اولیه سنگین نیز می باشد . علاوه بر این ، ایجاد نگهداری و مدیریت جنگل های شهری ، مستلزم تجهیز نیروی انسانی آزموده و کارآمد نیز می باشد که باید همواره با نوآوری های فنی در این زمینه آشنا باشد (جزیره ای، 1376 ).

وجود آثار و عوارض طبیعی نظیر رودخانه ، کوه، جنگل و مناظر باز ، ارزش فراوانی برای هر شهر دارد ، این آثار جدای از آنکه یاد و خاطره طبیعت را همواره در شهر زنده نگه می دارند ، می توانند همچون نشانه های شهری ارزشمندی عمل کنند و از این طریق بر کیفیت محیط شهر ها بیافزایند . بنابراین چنین آثاری در حکم ثروت طبیعی شهر محسوب می شوند(وزیری نصیر آباد، 1385 ).

در پاره ای از کشورها مانند کشورهای اروپای غربی جنگل هایی وجود دارند که در دل شهرها واقع شده اند (شکل 1)در حالی که نمودی بسان ج نگل های روستایی دارند . این جنگل ها بیشتر برای یک محیط روستایی ایجاد شده اند تا یک محیط شهری ، ادامه توسعه ی شهری آنها را به درون شهرها رانده است . استفاده ی عمده ای که از این مناطق بعمل می آید ، مشتمل بر حیات وحش و تفرجگاه می باشد . البته درآمد ناشی از محصو ل چوب نیز مهم است . این جنگل ها مانند سایر نقاط سبز و پارکها در شهرهای آمریکا و حاشیه های آمریکا و حاشیه های در حال توسعه از نطر اکولوژیکی سهیم هستند . نقاط وسیع و سرسبز بهترین شرایط را برای رشد درختان فراهم می سازد ، زیرا در این نقاط پروفیل خاک بهم نخورده و برای رشد درختان همچنان مناسب باقی می ماند(مجنونیان ، 1374 ).

01 thumb3 کاربرد GIS در طراحی جنگلداری شهری   بخش دوم شکل 1 – نمایی از یک شهر در دل جنگل

جنگل های شهری ارزشهایی متفاوت از جنگل های نقاط روستایی ایجاد می کنند . ارزش یک درخت در یک جنگل شهری هیچگونه بستگی به چوب تولیدی آن ندارد . بلکه بیشتر دارای ارزش اکولوژیکی و اجتماعی بوده و از نظر سلامت عمومی جامعه حائز اهمیت است (مجنونیان ، 1374 ). شهرها با امکانات و محدودیت های طبیعی ساختگاه و حوزه طبیعی اش تعریف و تأمین می شود(پاسبان حضرت ، 1385 ).

توسعه روز افزون جامعه شهری متأثر از رشد بی رویه جمعیت و مهاجرت، منجر به ساخت و سازهای بدون برنامه ریزی و گسترش مهارنشدنی آن ، تغییرات زیادی را در ساختار فضاهایی شهرها سبب گردیده است که لزوم هدایت آگاهانه ، سازماندهی اساسی و طراحی فضایی سبز مناسب را صد چندان نموده است ، از سوی دیگر تغییرات بنیادی ، فرهنگی ، اجتماعی ، و اقتصادی دگرگونی های وسیعی را درساختار فضایی مجتمع های زیستی طلب می نماید (مدیری ، 1378 ). بنابراین با به کارگیری فن آوری می توان با تسلط بیشتر ی ،اطلاعات مورد نیاز را بدست آورد ، تجزیه و تحلیل GIS های جدید مثل دقت کار دستی را افزایش و هزینه و GIS نمود(مدیری ، 1376) از سوی دیگر با استفاده از تکنیک های .( زمان را کاهش داد (بابایی ، 1373).

بحث ونتیجه گیری

شهر و طبیعت به عنوان دو قطب اصلی پرورش انسان در ابعاد مختلف، همواره مورد نظر جوامع انسانی بوده و بعنوان دو سوی یک زنجیره ، موقعیت و جایگاهی ویژه در زندگی شهرنشینان ایفا نموده اند که با وجود داشتن تاثیرات متقابل، در اکثر موارد از رابطه منطقی و تعاملی صحیح برخوردار نیستند . چنانچه طبیعت ساختمایه اصلی شهر فرض شود، می تو ان از طریق کار با زمین و پهنه هایی که نیروهای طبیعی، شکلی و یا حرکتی در آنها جریان دارد، شرایط جدید شهری ایجاد نمود (بهنامی، 1385 ). شهر، خانه ای بزرگ برای سکونت و زندگی است . همان گونه که خانه باید از صفات و مزایایی برخوردار باشد تا سکونت و زندگی را مطلوب و آسایش بخش سازد، شهر نیز باید دارای کیفیت ها و ویژگی هایی برای تامین آسایش و راحتی ساکنین باشد (افضلی و حقیقی، 1385 ). علاوه بر آن فضای سبز بعنوان ریه های تنفسی و سلامت جسمی و روانی در شهرها محسوب میشود (هیبرد، 2001).

امروزه احداث شهرهای جدید و توسعه شهرها امری غیرقابل اجتناب است، زیرا رشد جمعیت شهری و به دنبال آن رشد نیازها و خواست های جامعه شهری همچنان ادامه دارد . لذا شناسایی آسیب هایی که در احداث شهرها به محیط طبیعی وارد می شود و در نتیجه آن افت کیفیت محیط حاصل می شود قابل توجه است. در واقع استراتژی حفظ محیط طبیعی لزوم توسعه شهری است، وجود هوای تمیز، منظر زیبا، آب سالم، فضای سبز جزء نیازهای اصلی زندگی است . در واقع توسعه بهینه و مکان یابی درست توسعه شهری کمتر باعث دگرگونی در اکوسیستم منطقه می شود (ماجدی و رستگار مقدم، 1385).

در شهرهای کهن برخلاف شهرهای جد ید پیشرفت کمی در امر جنگلداری شهری صورت گرفته است و دلیل ان اغلب بخاطر محدود بودن دامنه عمل به علت وس عت مناطق ساخته شده بود (سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران ، 1374 ). امروزه به علت پیشرفت علوم و فنون و استفاده از تکنیک های جدید مانند تکنیک های سامانه اطلا عات جغرافیایی می توان این مشکلات را در طراحی شهرها و فضایی سبز شهرها مخصوصاً در مناطق جلگه ای شمال کشور در امر جنگلداری به حداقل رساند . شهرهای مناطق شمالی کشور از غنی ترین و پویاترین منابع اکولوژیکی و بستر فعالیتهای عظیم اقتصادی و اجتماعی به شمار می روند . منابع ارزشمند اکولوژیکی، تنوع زیستی، ذخایر سرشار و فعالیتهای عظیم اقتصادی، انها را به یکی از حساسترین و ارزشمندترین مناطق در جهان تبدیل نموده است (لطفی، 1385 ). بخاطر همین انجام هر نوع کار عمرانی در این مناطق باید با شناسایی محیط، موقعیت جغرافیایی، شرایط طبیعی، توان و استعدادهای آن باشد . تا ضمن حفظ منظر زیبایی طبیعت هزینه و زمان کمتری نیز صرف شود . که در حال حاضر استفاده از تکنیکهای سامانه اطلاعات جغرافیایی بهترین وسیله برای این منظور در جنگلداری شهری می باشد زیرا عرصه ها منابع طبیعی وسیع هستنند و طراحی آنها با استفاده از GIS زمان و هزینه کمتر و دقت بالاتری خواهد داشت . خوشبختانه در سالهای اخیر GIS در ایران نیز همچون سایر موضوعات، جایگاه خاصی احراز کرده است و در پشتسبانی از تصمیم گیری ها بازده بالایی از خود نشان داده است . نمایش نزدیکترین فاصله بین مناطق شهری ، توزیع مناسب خدمات و تحلیل منناسبتهای مکانی، مدلسازی فرسایش خاک، تعیین قابلیت های اراضی، مدلسازی آلودگی آب و هوا از جمله قابلیتهای متعارف GIS هستند که تاکنون مورد استفاده کاربران، برنامه ریزان و تصمیم گیران شهری و مناطق طبیعی کشور واقع شده اند (هوشیار خو اه، 1385 ) بنابراین می توان نتیجه گرفت که با توجه به حساس بودن فضای سبز شهری در شمال کشور و قرار گرفتن برخی از آنها در مناطق جلگه ای و جنگلها طبیعی و وسیع بودن عرصه GIS می تواند راهکاری مناسب در طراحی فضای سبز شهری در این مناطق باشد.

منابع

-1 ابر صابر، ج. 1385 . نوسازی و بازنده سازی بافت های شهری تاریخی لاهیجان، چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-2 بابایی، س. 1373 . بررسی کمی و کیفی جنگل های شمال با استفاده از اطلاعات ماهواره ای برای برنامه ریزی آینده، پایان نامه کارشناسی ارشد جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، 88 ص.

-3 بهنامی، آ. 1385 . معماری در گذر از شهر تا طبیعت. چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-4 بی، جی، هیبرد. مترجم، واحد انتشارات سازمان پارکها و فضای سبز تهران. 1374 . جنگلداری شهری، سازمان پارکهاو فضای سبز تهران. 240 ص.

-5 پاسبان حضرت، غ. 1385 . طراحی شهری محیطی، رویکردی نوین در شهرسازی پایدار، چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-6 جزیره ای، م. 1376 ، تعارض دام با جنگل، مجله سنبله، شماره هفتم، سال چهارم، 45 ص.

-7 لطفی، ص. آ، س، ر. 1385 . برنامه توسعه پایدار مگالاپلیس منطقه ای مازندران با تمرکز بر ابعاد زیست محیطی. مجموعه مقالات همایش محیط زیست و توسعۀ پایدار شهری با تاکید بر شهرهای شمال کشور. انتشار دانشگاه . 388 – مازندران. 365

-8 ماجدی، ح. رستگار مقدم، ا. 1385 ، حفظ کردن محیط طبیعی و اکولوژی در شهر، چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-9 مجنونیان، ه . 1374 . مباحثی پیرامون پارکها، فضای سبز و تفرجگاهها، سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران. 252 ص

-10 مدیری. م. 1376 . اشاره ای به سیستم های اطلاعات جغرافیایی (برای برنامه ریزی در سطح محلی)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 164 ص

-11 مدیری، م. 1385 . سیستم های اطلاعات جغرافیایی، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 228 ص__

12 ملک افضلی، ع، ا. حقیقی، ه . 1385 . اصول زیباشناسی در زنده سازی مراکز محله نمونه موردی مرکز محله دروس. چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-13 نقی زاده، م. 1382 . بررسی ارزش باغ سنتی در ارتقا (کیفیت محیط شهری و راه کارهای حفاظت از آنها، 33 ص ص. – فصلنامه سبزینه، شماره دوم. 36

-14 وزیری نصیر آباد، ع. 1385 . برنامه ریزی و طراحی شهری، محیطی جهت دستیابی به توسعه پایدار گردشگری نمونه موردی: مجموعه تاریخی توریستی آتشگاه اصفهان. چکیده مقالات نخستین کنگره بین المللی طراحی شهری، نشر یادآوران. 656 ص.

-15 هوشیارخواه، ب. 1385 . بکارگیری فن آوری سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و سنجش از دور(RS) در طراحی جاده های جنگلی و مقایسههزینه آن با روش رایج، پایان نامه کارشناسی ارشد جنگلداری دانشکدهمنابع طبیعی، دانشگاه مازندران. 60 ص.

16-Forosman, T.w,1998. the History of Geography Information system, Perentice Hall PTP, UK.

17- Hibberd, B.G, 2001, Ground Rule in urban forestry, Gou of Agric and for, vol 12:218 – 228, Tour.

18- Medley, KE; Pickett, STA; McDonell, MJ. 1995. Forest-landscape structure along an urban-to-rural gradient. Professional Geographer [PROF. GEOGR.]. Vol. 47, no. 2, pp. 159-168.

نویسندگان: سید عطاالله حسینی، نغیمه بدراقی

Бугайченко, 25 Научно производственное предприятие &#171,Лидомед Био&#187,, г, Студия Topodin, Работая с нами, Вы ничем не рискуете и полностью исключаете вероятность нерационального использования денежных средств, ведь в случае, если в течение месяца эффект нашей работы над объектом не будет ощутим, мы вернем часть от уплаченной суммы

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *