اطلاعات حاشیه نقشه (لژاند Legend)

اطلاعات مهمی که باید در حاشیه نقشه ارائه شود ، عبارتند از:

نام نقشه (Title)

هر نوع نقشه ، اعم از توپوگرافی یا غیر توپوگرافی ، بزرگ مقیاس ، کوچک مقیاس ، آماری یا موضوعی حتماً باید دارای نام باشد. نام نقشه معمولاً معرف موقعیت منطقه و یا موضوع نقشه است. این نام معمولاً در قسمت وسط بالای کادر نقشه و سمت چپ پائین نقشه ذکر می‌گردد.

شماره نقشه

این شماره به منظور درخواست نقشه ، مورد استفاده قرار می‌گیرد و معمولاً در گوشه سمت راست بالا و پائین نقشه ذکر می‌گردد.

شماره ویرایش نقشه

این شماره معرف دفعات چاپ نقشه می‌باشد. در مقایسه دو نمونه از یک نقشه ، شماره ویرایش بزرگتر نشان‌دهنده نقشه جدیدتر و شماره کوچکتر معرف نقشه قدیمی است.

نام سری نقشه

هر نقشه دارای یک نام سری است که معرف وجود آن نقشه در یک منطقه بزرگ جغرافیایی می‌باشد. نام سری نقشه در گوشه چپ حاشیه بالای نقشه ذکر می‌شود. نام سری ، ترکیبی از حروف و اعداد می‌باشد که طبق مقررات خاصی با یکدیگر ادغام می‌شوند.

راهنمای اتصال نقشه‌ها

در صورتی که نقشه ، قسمتی یا بخشی از یک منطقه بسیار وسیع باشد ، به طوری که امکان نمایش آن در یک برگ میسر نگردد ، جدولی به نام راهنمای اتصال نقشه که معرف طرز کنار هم قرار گرفتن آنهاست ، در زیر نقشه ترسیم می‌گردد.

به عبارت دیگر به جدولی که شماره و مشخصات نقشه‌های مجاور در آن ثبت شده است ، اندکس نقشه می‌گویند. به طور معمول در اندکس نقشه ، محدوده نقشه ، حدود و شماره هر برگ ، موقعیت شهرهای مهم و عوارض طبیعی پراهمیتی را که در شناسایی منطقه به نقشه‌خوان کمک می‌کند ، می‌توان مشاهده نمود. بایگانی نقشه‌ها از روی اندکس نقشه صورت می‌گیرد. همچنین در هنگام نیاز می‌توان نقشه موردنظر و یا نقشه‌های مجاور را به کمک اندکس نقشه از آرشیو استخراج و از آن استفاده کرد.

اگر تعداد برگهای یک مجموعه (نقشه) کم باشد ، اندکس را در پایین کلیه برگهای یک مجموعه (نقشه) رسم می‌کنند و روی اندکس هریک از برگها ، شماره همان برگ با هاشور و یا خط پهنتر مشخص می‌شود. در صورتی که تعداد برگهای یک مجموعه خیلی زیاد باشد ، فقط تعدادی از برگهای مجاور برگ موردنظر را انتخاب و در حاشیه نقشه رسم می‌کنند.

مقیاس

مقیاس نقشه در رابطه با نوع نقشه از اهمیت خاصی برخوردار است. در نقشه‌هایی که در آنها هدف نشان دادن راه‌ها و یا خطوط راه‌آهن ، راههای هوایی یا به طور کلی فواصل است ، نمایش مقیاس از جمله عواملی است که استفاده‌کننده به آن نیازمند است ، در چنین مواردی مقیاس باید در جای مناسبی از نقشه گنجانده شود و طوری ترسیم گردد که استفاده‌کننده بتواند به راحتی آن را به‌کار گیرد. روشهای نمایش مقیاس در نقشه‌ها متفاوت است. در تعدادی از نقشه‌ها ، مخصوصاً نقشه‌های بزرگ مقیاس ، نوشتن مقیاس کسری یا عددی مفید خواهد بود.

یکی از روشهای متداول نمایش مقیاس ، کشیدن مقیاسی‌ ترسیمی است که برای نقشه‌های کوچک مقیاس مفید خواهد بود. زیرا در این‌گونه نقشه‌ها مقیاس عددی دارای مفهوم دقیقی نیست و نمی‌توان به طور دقیق به اندازه‌های واقعی رسید. از محسنات مقیاس ترسیمی این است که وقتی نقشه به طریق عکاسی کوچک می‌گردد ، هیچ اثری روی مقیاس ترسیمی نمی‌گذارد ، مقیاس ترسیمی معمولاً برحسب سیستم متریک تقسیم‌بندی می‌شود.

در بیشتر نقشه‌ها همراه با مقیاس عددی ، مقیاس ترسیمی هم رسم می‌گردد. محل و موقعیت مقیاس ترسیمی بستگی به قطع نقشه و فضای حاشیه نقشه دارد که معمولاً در قسمت پایین حاشیه نقشه ترسیم می‌شود.

سیستم تصویر (Projection System)

گرچه شاید دریافتن سیستم تصویر به کار رفته در نقشه توسط یک کارتوگراف به کمک مراجعه به نحوه ظاهر شدن مدارات و نصف‌النهارات آسان باشد ، لیکن به منظور رفع هرگونه شک و شبهه و همچنین برای مطلع نمودن استفاده‌کنندگان از نقشه که ممکن است نقشه‌خوان ورزیده‌ای نباشند ، اسم سیستم تصویر بایستی در حاشیه نقشه ذکر گردد.

قید نام سیستم تصویر در حاشیه نقشه عمدتاً استفاده‌کننده از نقشه را درباره زمینه کاربرد و میزان دقت آن آگاه می‌کند. به عبارت دیگر از نوع سیستم تصویر می‌توان دریافت که موقعیت نسبی نقاط به درستی تغییر کرده است و اگر فاصله بین دو نقطه یا طول یک خط اندازه‌گیری شود ، تا چه اندازه دقیق است.

سطح مبنا ارتفاعات

معمولاً مبنا ارتفاعات را از سطح آزاد آبهای دریا حساب می‌کنند و در واقع کلیه ارتفاع نقاط ارتفاعی نقشه نسبت به آن سنجیده می‌شوند.

سطح مبنا مسطحات

که در ایران معمولاً از سطح کویرهای موجود مانند کویر لوت سنجیده می‌گردد.

علائم در راهنما (Legend)

راهنما یک نوع کلید برای درک علائم قراردادی موجود در نقشه محسوب می‌شود. اطلاعات مربوط به راهنما ممکن است در یک ستون یا بخشهای مختلف حاشیه نقشه آورده شود. قاعدتاً این نوع اطلاعات طبقه‌بندی می‌شوند. تا جایی که ممکن است راهنما باید ساده و در عین حال از نقطه نظر گرافیکی با اطلاعات نقشه هماهنگی داشته باشد. علائم قراردادی باید با رنگ و اندازه اصلیشان به طور توضیحی در حاشیه نقشه ترسیم گردند. گرچه گنجاندن کلیه علائم موجود در نقشه در حاشیه لازم است ، ولیکن در مواردی می‌توان بعضی از علائم را که کاملاً گویا و واضح‌اند در صورت نبودن جا، از حاشیه نقشه حذف نمود. چنانچه در بعضی از نقشه‌ها علامت تازه‌ای به کار رود ، باید آن علامت را در راهنما برگه مزبور اضافه نمود.

شبکه ‌بندی

چنانچه نقشه دارای شبکه قائم‌الزاویه باشد ، باید ارقام مربوط به خطوط شبکه نوشته شود و مبنا و مأخذ نیز ذکر گردد. اگر شبکه قائم‌الزاویه باشد و با سیستم تصویر دارای ارتباط باشد ، توضیحات مربوط به خطوط شبکه ، سیستم تصویر، بیضوی مبنا و مختصات مبنای اختیاری معمولاً با رنگهای متناسب و مربوطه در زیر نقشه قید می‌گردد.

علامت شمال (North Arrow)

در حاشیه و پایین بسیاری از نقشه‌ها علامتی به کار می‌رود که نمایانگر و نمایش‌دهنده تعبیر سمت شمالهای نقاط می‌باشد. این شمالها به سه صورت و با علائم و حروف مخصوصی نشان داده می‌شوند.

  • شمال جغرافیایی: که شمال حقیقی نیز نامیده می‌شود و عبارت است از امتداد شمال نصف‌النهار هر نقطه که از قطب شمال می‌گذرد. شمال جغرافیایی در روی نقشه با حرف “ج” که مخفف جغرافیاست و یا علامت یک * که به مناسبت ستاره قطبی است مشخص می‌شود.

  • شمال مغناطیسی: عبارت است از سمتی که عقربه مغناطیسی به حالت آزاد و رو به آن جهت می‌ایستد و با علامت اختصاری M به معنای مغناطیسی مشخص می‌شود.
  • شمال شبکه: عبارت است از جهتی که به موازات محورهای y شبکه‌بندی نقشه می‌باشد.

تاریخ تهیه نقشه

منظور سالی می‌باشد که نقشه در آن تهیه شده است.

نام سازمان تولید و چاپ نقشه

معمولاً نقشه‌ای قابل اعتبار است که به وسیله یک سازمان و یا مؤسسه رسمی مطمئن انتشار یابد. به همین جهت یکی از اولین عواملی که باعث ارزیابی محتویات و دقت یک نقشه می‌شود ، نام سازمان تولیدکننده نقشه است.

نام سازمان تهیه‌ کننده

نوشتن اسم سازمان تهیه‌کننده نقشه از جمله اطلاعات مهمی است که باید در حاشیه نقشه قید گردد. غالباً سازمانهای بزرگ تهیه نقشه دارای تسهیلات چاپ می‌باشند. چنانچه نقشه در مؤسسه دیگری چاپ گردد ، اسم چاپخانه موردنظر نیز در حاشیه نقشه نوشته می‌شود.

نحوه تهیه نقشه

یکی از اطلاعات مهم موجود در حاشیه نقشه ، طریقه تهیه نقشه می‌باشد. یک نقشه ممکن است از طریق نقشه‌برداری زمینی و GPS، فتوگرامتری ، سنجش از دور و یا از منابع دیگر به صورت نقشه مشتقه به‌وجود آمده باشد. اطلاعات مربوط به نحوه نقشه‌برداری حتماً باید در حاشیه نقشه نوشته شود و در مورد نقشه‌هایی که تجدیدنظر و تجدید چاپ می‌گردند ، تاریخ بازنگری نقشه عموماً ذکر می‌گردد.

نظارت ‌کننده

نام سازمان و یا ارگان تهیه کننده نقشه بایستی در حاشیه نقشه ذکر گردد.

سفارش ‌دهنده

نام سازمان و یا ارگان سفارش دهنده نقشه بایستی در حاشیه نقشه ذکر گردد.

توضیحات مربوط به مرزها

مشکلات سیاسی و نظامی که معمولاً در مورد مرزهای بین کشورهای همسایه وجود دارد و حتی پاره‌ای از اوقات منجر به اختلافات و برخوردهایی شده است ، باعث می‌شود که نتوان حد و مرزهای بین‌المللی را به طور قطعی مشخص نمود. گذشته از آن غالباً مقیاس نقشه‌ در مقایسه با اهمیت مرزها آنقدر کوچک است که نمایش صحیح و واقعی سرحدات را مشکل می‌نماید.

به همین جهت برای رفع هرگونه مسئولیت از سازمان تهیه‌کننده نقشه و همچنین عدم پیشامدهای احتمالی در مورد مرزها ، توضیحاتی در مورد عدم مسئولیت مرزها در حاشیه نقشه آورده می‌شود. به طور مثال نوشته می‌شود “مرزهای بین‌المللی در این نقشه سندیت ندارد”.

نمودار مرزی

در نقشه‌های کوچک مقیاس و متوسط مقیاس از دیاگرامی به نام نمودار مرزی برای نمایش وضعیت خطوط مرزی اعم از بین‌المللی و کشوری استفاده می‌شود.

سایر اطلاعات

به غیر از موارد ذکر شده و متناسب با نوع نقشه ممکن است اطلاعات دیگری نیز در حاشیه آورده شود. بعضی از این اطلاعات احتمال دارد در رابطه با نوع نقشه ضروری باشد ، تعدادی از آنها جنبه اختیاری داشته باشد.

نویسنده: مهدی جعفری ندوشن

2 نظر

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش پاسخ پزشکی مرکز مشاوره اروميه