ساختار عناصر انسانی در GIS – بخش اول

از دیدگاه رشته های علمی مختلف، تعاریف متفاوتی برای GIS ارائه شده است. اما ساده ترین تعریف در این زمینه عبارت خواهد بود از GIS مجموعه ای از ابزار قدرتمند، متشکل از سخت افزار، نرم افزار و پایگاه داده هاست که به منظور سازماندهی اطلاعات جغرافیایی توسط عناصر انسانی متخصص به کار گرفته میشود. با تحلیل دقیق تعریف فوق استنباط می گردد که در سیستم GIS تمامی سخت افزارها، نرم افزارها و پایگاه های اطلاعاتی باید توسط نیروهای انسانی متخصص و سازمان یافته مدیریت گردد. با در نظر گرفتن پیشینه و ادبیات موضوع میتوان دریافت که پنج گروه عمده از نیروهای انسانی شامل: راهبران، متخصصان، مشاوران، مدیران و کاربران میتوانند باعث رونق صنعت GIS شوند. عناصر انسانی مشارکت کننده در صنعت GIS در شکل زیر نشان داده شده است.

04 thumb ساختار عناصر انسانی در GIS   بخش اول

عناصر انسانی هدایت کننده فن آوری GIS

راهبران نظام GIS

به طورکلی راهبران فن آوری GIS افرادی هستند که دارای تجارب طولانی و تخصص های ویژه در مدیریت کلان تکنولوژی مربوطه به عهده آنهاست. این افراد معدود، وظیفه معماری سیستمها، سیاستگذاری اقتصادی و راهبری GIS جهانی را به عهده دارند. صاحبان صنعت سختافزاری و نرم افزاری، اندیشمندان علوم زمین، مدیران اتحادیه ها و دانشگاهیان با ماهیت آکادمیک میتوانند سیاستهای نظام جهانی GIS را تدوین کنند. معمولا این افراد به نوعی وظیفه تغذیه و هدایت فکری جامعه درگیر با مقوله GIS را هم عهده دار هستند. از مهمترین وظایف ملموس آنها میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • در مقیاسهای منطقهای و جهانی، GIS طراحی کلان زیرساختارهای فنی و علمی
  • کنترل کیفی محصولات تولید شده و تنظیم مبادلات تجاری،
  • برگزاری کنفرانس ها، تشکیل اجلاسها و کارگاههای آموزشی،
  • ،GIS قانونمند نمودن فعالیتهای منطقهای و جهانی فنآوری
  • از طریق تبعین استانداردهای معین و تبلیغات فراگیر. GIS توسعه صنعت

سازمان متخصصان

تجربیات موجود تداعی کننده این واقعیت است که GIS دارای ماهیت سازمانی پیچیده ای است. از یک طرف به طور دائم رشد فزاینده فنآوری های سختافزاری و نرم افزاری این پیچیدگی را مضاعف میسازد، و از طرف دیگر توسعه سیستمهای اطلاعاتی، شبکه های ارتباطی و تکنولوژی های مجاور نظیر سنجش از دور میدان عمل آنرا گسترده تر مینماید. اگر تقاضای دسترسی به دادههای مکانی و جنبه های کاربردی متعدد را هم بر این مجموعه دلایل اضافه نمائیم، به آسانی میتوان نتیجه گرفت که در حال حاضر GIS تبدیل به صنعتی چندمنظوره شده و بنابراین کاملا جلوه تخصصی به خود گرفته است. به همین دلیل، به منظور پاسخگویی به نیازهای روزافزون نقش و عملکرد متخصصان باید بسیار حائز اهمیت تلقی گردد.

در واقع، نیروهای متخصص نیروهای انسانی کارآمدی هستند که در جهت اجرا و بهینه نمودن سیستمهای GIS نقش اصلی را ایفا می نمایند. از دیدگاه اغلب صاحب نظران، متخصصان به عنوان شالوده زیربنایی نیروهای انسانی درگیر با مقوله GIS منظور میگردند. پر واضح است که GIS یک فنآوری جدید الظهور اما بالنسبه پیچیده ای است که در جهت راه اندازی و مدیریت آن در اغلب سازمانها مشکلات متعددی ظهور میکند. یکی از راههای تضمین موفقیت GIS های سازمانی این است که همواره متخصصان باتجربه ای به کار گمارده شوند. بنابراین، برای مدیریت چنین صنعتی باید از افراد متعدد، اما با خصوصیات تخصصی تعریف شده استفاده نمود.

مدیریت پروژه های GIS معمولا با فردی است که دارای شناخت کافی از دانش GIS و کاربردهای آن می باشد. این شخص با آگاهی بر اصول و نیازهای سازمانی خود یارای طراحی دیدگاهای کلان را داراست. یک مدیر GISباید قدرت طراحی پایگاههای اطلاعاتی و توان ایجاد توابع عملیاتی را داشته باشد. در جهت کارایی موثر، مدیر GIS باید نیازهای کاربران را به نحوی منطقی به مدیران بالاتر انتقال دهد. نتیجه این فرآیند تبدیل نیازهای کاربران به توابع عملیاتی مناسب با تولید محصولات کاربردی جدید است. در اغلب موارد، مدیر GIS به عنوان اولین تعلیم دهنده کاربران هم شناخته میشود، و همچون شخصی در مدیریت پرسنلی سازمان خود باید با تکیه بر تجربه قبلی اعمال مدیریت نموده و مهارت خود را با تولید فرآورده های بهنگام نشان دهد.

مسؤل پایگاه داده ها شخصی است که دانش و تخصص طراحی و نگهداری مؤثر دادهها و اطلاعات حاصله را داراست. بعلاوه او دارای تجربه کافی در زمینه های کاربردی GIS است، که در این صورت باید از فنون مربوط به اصول طراحی نقشه ها و عملیات مهندسی مربوطه هم آگاهی داشته باشد. در ارتباط با مدیریت داده ها، اهم وظایف سنتی مسؤل پایگاه داده ها به قرار زیر است:

  • تشکیل لایه های اطلاعاتی و تنظیم دادههای توصیفی،
  • انتخاب صحیح منابع دادهها،
  • تشخیص مقیاس مناسب و میزان تفکیک مورد نیاز،
  • شناسایی سیستم مختصات و تصویر منطقه تحت مطالعه،
  • شناخت از نحوه انتقالات دادهها و تبدیلات مربوطه،
  • طراحی اصولی انواع مدلها.

علاوه بر موارد بالا، مسؤل داده ها اصولا باید توان طراحی پایگاههای اطلاعات توصیفی و نحوه اتصال آنها به داده های گرافیگی را داشته باشد. او باید کتابخانه نقشه ها را ایجاد و در عین حال از صحت و دقت منابع جمع آوری شده مطمئن باشد، چرا که تمامی مراحل سازمانی بعدی در پروژه GIS از این فرآیند متاثر خواهند شد. امروزه، از مهمترین وظایف مدیر پایگاه داده ها می توان به نحوه اتوماتیک نمودن توابع عملیاتی، نگهداری موثر و بهنگام نمودن داده ها اشاره نمود. آشکارا شخص مسئول پایگاه داده ها در جهت انجام وظایف باید با سایر مسؤلین مربوطه از جمله متخصیص نرم افزار و سخت افزار هماهنگی داشته باشد.

اگر کارتوگرافی را هنر و فن نمایش واقعیتهای زمین بدانیم، شخص کارتوگراف با تکیه بر تجارب خود وظیفه تبدیل واقعیتها به انواع مدلها را عهده دار میباشد. از آنجائیکه یکی از اهداف فنآوری GIS همانا تولید انواع نقشه ها است، بنابراین، در بعضی از زمینه ها با کارتوگرافی اهداف مشترکی را دنبال مینماید. شخصی که این مسؤلیت را به عهده میگیرد، باید دارای دانش پیشزمینه های از بکارگیری GIS و محیطهای کامپیوتری باشد. در خیلی از موارد، مسؤلیت عملیات واردکردن دادهها هم به عهده کارتوگراف گذاشته میشود. او برای وارد کردن انواع داده ها، از منابع مختلف و با ماهیتهای متفاوت، باید مهارت به کارگیری سخت افزارهای کامپیوتری، رقومگرها و اسکنرها – به منظور تبدیل دادههای آنالوگ به رقومی و در بعضی از موارد تصحیح آنها – را داشته باشد. در عین حال، کارتوگراف باید بتواند انواع دادهها (نقشه ها و منابعی نظیر عکسهای هوایی، تصاویر ماهوارهای و فایلهای رقومی موجود) را تجمیع نماید. از این رو، کارتوگراف مسؤل تلفیق مدلها در محیط GIS هم شناخته میشود. بنابراین، او باید سیستم را طوری تنظیم نماید که بهترین و مناسب ترین پلاتها و نقشه ها تولید و نمایش داده شوند. از آنجائیکه همواره این کار مستلزم دقت و ظرافت در تولید محصولات نهایی است، معمولا کارتوگراف در چهارچوب چارت سازمانی وظایف خود را زیر نظر مدیر پایگاه داده ها تنظیم مینماید.

مسئول فنی متخصصی است که باید دانش و تجربه کافی در مدیریت یک مجموعه سیستم کامپیوتری شامل: کلیه اجزاء سخت افزاری، نرم افزاری و قطعات جانبی باشد. در این راستا، نحوه تنظیم و دسترسی کاربران به امکانات سیستم، ذخیره و نگهداری مطمن از فایلهای ایجاد شده از اهم وظایف او میباشد. بعلاوه تعبیه اولیه نرم افزارهای جدید، کمک به کاربران، رفع اشکالات وارده، مرتبط و همسونمودن نرم افزارها با سخت افزارهای مناسب بر عهده مسؤل فنی میباشد. مسؤل فنی زیرنظر مدیریت اصلی GIS انجام وظیفه مینماید.

در نهایت در ترکیب اصلی سازمان متخصصان GIS باید به نقش متخصص برنامه نویس اشاره نمود. اصولا یک برنامه نویس حرفه ای GIS باید تجربه کافی در طراحی و ویرایش انواع زبانهای مختلف، به ویژه زبانهای مرتبط با GIS و سفارشی نمودن محیط نرم افزاری را آموخته باشد. این شخص برنامه هایی را طراحی و تدارک مینماید که اولا نیازهای خاص کاربران را برطرف ساخته و ثانیا توان تبدیلات انواع فرمتها و دادهها را ممکن میسازد. هر برنامه نویس GISبا آشنایی با زبانهای ماکرو استاندارد، امکان ایجاد انواع نمایه های مورد نیاز را فراهم میآورد. در مواردی خاص او به منظور رفع اشکالات ناخواسته در برنامه ها به کمک طلبیده میشود. این شخص زیر نظر مدیریت اصلی سازمان GIS فعالیت مینماید.

منبع: جزوه “کاربرد GIS در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، دکتر علی اکبر رسولی، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، وزارت کشور

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *