ساختار عناصر انسانی در GIS – بخش دوم

رسالت یک مشاوره

مشاوران خبره دارای مهارتهای ویژه و تحصیلات تخصصی در زمینه های GIS هستند. اصولا هر مشاوری دارای تجربه برتر نسبت به سایر نیروهای انسانی میباشد. بعلاوه، مشاوران باید دارای سوابق کاری بیشتر در جنبه های فنی سیستم و با هدف تعبیه و راه اندازی GIS باشند. آنها معمولا شناخت و تسلط بیشتر بر عملیات میدانی دارند و به جنبههای نقشه برداری، عکسهای هوایی، فتوگرامتری و نحوه ایجاد پایگاههای اطلاعاتی در تکوین نهایی پروژه های مورد درخواست سازمانها مطلعتر هستند. در واقع، وظیفه اصلی هر مشاور در درجه اول، کمک به سازمانها در جهت تامین نیازها، طراحی، انتخاب، راه اندازی و مدیریت پروژه های GIS میباشد. آنها ضمن تعدیل هزینه ها، رفع مشکلات و اجتناب از خطاها، باید در جهت راهبری برنامه های سازمانی به مدیریت مسئول کمک نمایند. استخدام مشاوران در واقع نوعی سرمایه گذاری با ظهور تاثیرات مثبت در درازمدت محسوب میگردد، که فواید آن در همه ابعاد GIS سازمانی به عرصه ظهور میرسد. به طور کلی وظایف هدفمند هر مشاور میتواند در موارد ذیل خلاصه گردد:

  • بررسی وضع موجود و مسائل مطروحه،
  • امکان سنجی و تشخیص محدودیتها،
  • مستندنمودن نیازهای تخصصی در جهت ایجاد پایگاههای اطلاعاتی،
  • تشخیص نیازها در جهت طراحی توابع عملیاتی،
  • طرح جنبه های کاربردی مطابق با اهداف سازمانی،
  • ایجاد یک طرح ساختاری به منظور سازماندهی و مدیریت کلان GIS  تشکیلاتی،
  • ایجاد یک طرح اساسی به منظور اجرای اصولی برنامه ها،
  • برآورد هزینه ها، در روند صرفهجویی و تعدیل بودجههای محوله،
  • تنظیم یک برنامه مشخص به منظور ابتیاع سختافزار و نرم افزارهای مطابق با اهداف سازمان،
  • طراحی یک برنامه منسجم با هدف تبدیل دادههای موجود در سازمان به فرمت رقومی،
  • مساعدت مدیریت سازمانها به منظور انتخاب، تهیه و اجرای پروژههای نهایی GIS

بهره گیری از تجربه هر مشاور خبره ای دارای مزیتهای خاصی است. دانش کافی از مسائل و آسیبهای مربوط به پروژه های GIS از اهم امتیازات هر مشاوره ای باید بوده باشد. تجارب مشاور به مانندگنجینهای از سوابق ارزشمند محسوب می گردد، چرا که او از اشتباهات خود و دیگران اندرزهای بسیاری کسب نموده است. مشاور GIS میتواند کارهای معوقه و به تاخیر افتاده را با صرف انرژی کمتری انجام دهد، توجه به اهداف اصلی موجب تعدیل در بودجه سازمانی میگردد. در یک نگاه کلی، بکارگماردن یک مشاور خبره و در دسترس سازمان، باعث افزایش اعتماد به نفس گشته و از اینرو اهداف اصلی به راحتی محقق میگردد. بهاختصار، با وجود مشاور مجرب و معتقد به فلسفه GIS سایر امتیازات ذیل قابل انتظار خواهد بود:

  • میزان ریسک آزمون و خطا در درون سازمان کاهش مییابد.
  • در جهت اجرای اصولی پروژهها، هماهنگی های مورد نیاز ایجاد میگردد.
  • مشاور میتواند به عنوان الگوی برای همه متخصصان و کاربران شاغل در سازمان تلقی گردد.
  • درصد خودکفایی در درون سازمان افزایش یافته و استعدادهای ذاتی پرورش مییابند.
  • میزان مسئولیت پذیری مدیران درگیر با پروژه های GIS افزایش مییابد.

نقش مدیران

از مهمترین عناصر GIS شاید بتوان به مدیران مسؤل و یا به عبارتی گروه تصمیم گیرندگان اشاره نمود که ، هدفمندنمودن تشکیلات سازمانی و تامین منابع مالی مجموعه GIS از اهم وظایف آنها بهشمار میرود. بر اساس تجربیات حاصله، ثابت شده است که استقرار و نگهداری موثر هر سیستم GIS نیازمند صرف زمان، انرژی و سرمایه کافی است. بنابراین، در اغلب موارد، اعمال جنین پارامترهایی در جهت راه اندازی فنآوری مربوطه مستلزم تصویب آن از طرف تصمیم گیرندگان در رده های بالای سازمانی است. در ایران در بسیاری سازمانها، اکثریت مدیران با فرهنگ فنآوری GIS و کاربردهای اصیل آن کاملا آشنا نیستند، اگر چه ممکن است بعضی از آنها از بکارگیری کامپیوتر در مسائل روزمره شناخت کافی هم داشته باشند.

اما، انتقال مفاهیم GIS – به ویژه قدرت بانکهای اطلاعاتی توجه به تحلیلهای مکانی – به رده های بالای سازمانی از الویتهای اساسی است. امروزه ملاحظه میگردد که مدیران علاقمند در فرآیند راه اندازی فن آوری GIS در بین رده های مدیریتی سازمانی در حال فزونی است. میتوان میزان علاقه و آگاهی های مورد نیاز مدیران را از طریق فرآیندهای زیر افزایش داد:

  • معرفی ساختار و به ویژه امتیازات GIS از طریق رسانه های عمومی،
  • آگاهی از راه اندازی GIS در سایر ارگانهای مشابه،
  • برگزاری سمینارهای ملی، کنفرانسهای منطقه ای و بین المللی،
  • اجرای کارگاه های آموزشی کوتاه مدت اما دوره ای درون سازمانی،
  • مرتبط ساختن فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشگاهها به سازمانهای علاقمند.

در هرحال، مزایا و اهمیت جنبه های کاربردی GIS باید به طور منطقی به اطلاع مدیران تصمیم گیرنده رسانده شود تا موجبات علاقمندی آنها فراهم گردد. چرا که در اکثر موارد ملاحظه شده است بدون حمایت و رهبریهای مدیریتی اغلب پروژه های GIS در سطح سازمان ها با شکست مواجه گردیده و یا بهطور کامل به اهداف از پیش تعیین شده نهرسیده اند. بنابراین، به منظور دسترسی بر پتانسیلهای نهفته در فنآوری GIS اصولا در همه مراحل اعمال رهبری آگاهانه از طرف مدیریت رده بالای سازمانی بسیار حائز اهمیت تلقی میگردد. به علاوه، هر برنامه GIS نیازمند داشتن دیدگاهی شفاف و هدفمند میباشد. چرا که وجود دیدگاهی مشخص و مشترک بهعنوان اساس فکری در بین مدیریت سازمانی متخصصان و کاربران را از افراط و تفریط های احتمالی برحذر می دارد.

وظیفه کاربران

آخرین حلقه در نظام نیروهای انسانی GIS کاربران می باشند که به عنوان عنصر مصرف کننده سیستم معرفی می شوند. در استقرار فنآوری GIS به کارگیری تعدادی افراد جهت انجام امور متنوع و روزمره ضرورت دارد. در جهت انجام اصولی وظایف محوله به دو فاکتور مهارت و اعتماد بهنفس باید توجه نمود، که هر دو با آموزش مستمر کاربران در دراز مدت تامین میگردد. این وظیفه خطیر به طرق زیر امکانپذیر میباشد:

  • آموزش کاربران توسط عرضه کننده سیستم،
  • ارائه خدمات آموزشی توسط مشاوران با تجربه،
  • برگزاری کارگاههای آموزشی کوتاه مدت،
  • گذراندن دورههای آموزشی عملی در دانشگاهها،
  • معرفی کاربران با تجربه به مراکز تخصصی،
  • بهرهگیری از وسایل صوتی و تصویری خودآموز.

هر چند ضرورت دارد تقویم آموزشی مشخصی برای برگزاری دورههای طولانی مدت تهیه شود، اما لازم است آموزشهای اولیه، اما اساسی، در طول شش الی نه ماه اول بهکاربران ارائه گردد. در جهت انتقال موثر دانش GIS به نوآموزان توجه به موارد زیر ضروری است:

  • ایجاد انگیزه های آموزشی در میان کاربران،
  • تقسیمبندی طول دوره به مقاطع متفاوت و معین،
  • ارزیابی مستمر ازکیفیت آموزش در بین کاربران،
  • ایجاد تعادل برنامهریزی شده در مواد آموزشی موثر،
  • تامین هزینه های اولیه مالی.

در هر طرح GIS باید کلیه کاربران علاقمند را مشارکت داد و به آنها در جهت تنظیم امور مسئولیتهایی را واگذار نمود تا در انتخاب و نحوه اجرای پروژه ها بهطور فعال سهیم باشند. کارفرمایانی که به استعداد کاربران سازمان خود اعتماد می نمایند، معمولا در برخورد با مشکلات احتمالی آسیبهای کمتری را متحمل میشوند. از این رو، در اجرای یک پروژه GIS ، کارفرما باید به نقطه نظرها، مسائل و پیشنهادات کاربران توجه نموده و آنها را در رفع نیازهای سازمانی مداخله دهد. به طور حتم، احساس مشترک از دیدگاه مالکیت سیستم در بین کارفرمایان، متخصصان و کاربران از اهم ارکان موفقیت در راه اندازی برنامه های موفق محسوب میگردد.

منبع: جزوه “کاربرد GIS در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، دکتر علی اکبر رسولی، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، وزارت کشور

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *