سوالاتی که GIS می تواند پاسخگو باشد

شاید ساده ترین طریق در تبیین GIS سوالاتی است که این فن آوری توان پاسخگویی به آنها را داراست. با بهره گیری از یک GIS غیرتخصصی متخصصان قادراند به سئوالات زیر پاسخ دهند:

موقعیت(Locations) – چه چیز در یک موقعیت خاص وجود دارد؟ معمولا از طریق این سئوال مشخصات اشیاء در مکانهای جغرافیایی مشخص میگردد. موقعیت را میتوان به صورت مکانی در نظر گرفت که از طریق نام، کدهای ویژه، آدرسها و سیستمهای تصویر و مختصات جغرافیایی قابل بیان است.

شرایط (Conditions) – کجا چه چیزی اتفاق میافتد؟ در محیط GIS با بهره گیری از توابع تحلیلی میتوان موقعیتهایی را شناسایی نمود که در آنها شرایط خاصی حادث میشود. به عنوان مثال، شناسایی محدوده های بایر شهری با وسعت بیش از یک هکتار، واقع در محدوده با کاربری تجاری که دارای بافت فرسوده بوده باشند.

روند (Trends) – ماهیت (کمی و کیفی) چه چیزی از زمان معینی تا به حال تغییر نموده است؟ این سئوال در واقع مبین ترکیب دو سئوال اول و دوم بوده و اختلافات حاصله در یک مکان جغرافیایی به ازای زمان را مشخصمی سازد.

الگوها (Patterns) – چه الگوهای مکانی وجود دارد؟ از طریق این سئوال متخصصان ویژگیهای مشخصو متمایز پدیده ها را شناسایی و بهازای یک و یا چند پارامتر معین، مکانهای جغرافیایی را طبقه بندی نمایند. بهعنوان مثال، ممکن است نحوه توزیع کاربری اراضی شهری مثلا سبز و یا ورزشی در محدوده منطقه یک شهر تبریز به ازای فضاهای مسکونی و خالی ذهنیت خاصی از توزیع الگوی فضای کاربری های خاص ایجاد نماید.

مدلسازی (Modelling) – چه اتفاقی حادث خواهد شود؟ در محیط GIS با استفاده از توابع تحلیلی موجود و یا بهره گیری از زبانهای برنامه نویسی مکمل، امکان طرح شرایط ویژهای (با آستانههای معینی) وجود دارد. بهعنوان مثال، اگر رشد شهرهای واقع در محدوده شهرستان مرند با نرخ بالا ادامه داشته باشد، چه تغییراتی در ظرفیت جمعیتی روستاهای تابعه رخ خواهد داد. بنابراین، با استناد بر تواناییهای مذکور مشخص میگردد که GIS فقط یک ابزار تولید نقشه نیست، هر چند که با استفاده از آن میتوان مبانی کارتوگرافیکی مدرن (Modern Cartography) را مهیا و با دسترسی به سیستمهای تصویر مختلف و رنگهای متنوع بهترین نقشه ها را تولید نمود.

باید یادآور شد که GIS یک ابزار تحلیلی است که مهمترین امتیاز آن تشخیص همبستگیهای مکانی و ایجاد روابط معنیدار در بین عوارض ذخیره شده در لایه های اطلاعاتی است. در محیط GIS نقشه های مناطق جغرافیایی به صور سنتی ذخیره نمی- شوند، بلکه داده های مکانی بههمراه اطلاعات توصیفی ذخیره شده در یک پایگاه اطلاعاتی منسجم در حالت رقومی به روشهای مختلف قابل تحلیل اند. بنابراین، هر GIS استاندارد و تخصصی باید به سئوالات متعدد ذیل پاسخگو بوده باشد:

الفدر یک مکان مشخص چه چیزی وجود دارد؟

از این سئوال مشخص می شود که در یک موقعیت خاص جغرافیایی چه چیزی وجود دارد. یک مکان را میتوان بر اساس ویژگیهای معینی توصیف نمود. به عنوان مثال، شهر تبریز را میتوان بر اساس نام، کد پستی و یا سیستم مختصات مرجع از طریق عرض و طول جغرافیایی نمایش داد.

بچه شرایطی در یک مکان مشخص حاکم است؟

سئوال دوم مستلزم وجود داده های مکانی است. بر اساس این سئوال شما میتوانید موقعیتهای جغرافیایی را جستجو نمائید، که در آنها شرایط خاصی حاکمیت دارد. به عنوان مثال، با استناد بر این سئوال شما میتوانید در اطراف شهر تبریز دنبال کیلومتر مربع مساحت بوده، در یک کیلومتری جاده اصلی قرار گرفته و با دارا بودن 20 محدوده های بایر بگردید که دارای حداقل شرایط زمین شناسی مساعد برای احداث یک مجتمع مسکونی مناسب بوده باشند.

پروند تغییرات از زمان معین تا بحال چگونه بوده است؟

سئوال سوم بر پایه سئوالات اول و دوم استوار بوده و تلاش بر آن است که اختلافات حاصله در طول یک زمان معینی آشکار گردد. به عنوان مثال، میتوان در محیط GIS تغییرات ایجاد شده در گستره دریاچه ارومیه که در طول چهل سال گذشته صورت گرفته است را شناسایی نموده و بر اساس توابع نرم افزاری تغییرات حاصله را از نقطه نظرهای آماری و گرافیکی توصیف و تفسیر کرد.

تچه نوع از الگوهای مکانی وجود دارد؟

با طرح این سئوال در محیط GIS و با تکیه بر پایگاه اطلاعات موجود می توان الگوهای موجود را تشخیص داد. به عنوان مثال، میتوان لغزشهای احتمالی زمین در اطراف رودخانه ها را دسته بندی و از آن طریق انواع الگوهای موجود را شناسایی و نمایش داد. هدف اصلی ارزیابی نقش عوامل موثر و گاهی ناهنجاری های موجود میباشد، که خود به طبع مشخصه های رودخانهای، شرایط زمینساختی و یا دخالت انسان تغییر مینماید.

جچه خواهد شد اگر؟

از طریق اعمال این سئوال میتوان شرایط مکانی و پدیدههای آتی را به نوعی شبیه سازی کرد. به عنوان مثال، شاید یک متخصص ترافیک شهری این سئوال را مطرح نماید که با افزودن یک جاده فرعی به شبکه خطوط ارتباطی داخل شهری چه شرایط مساعد و یا ناهنجار ترافیکی احتمالی ممکن است در محدوده میدان اصلی شهر حاصل آید. پر واضح است پاسخگویی به این سئوالات نیازمند دسترسی به کلیه مشاهداتی است که در پایگاه داده های GIS قبلا جمع آوری شده است.

خطرح سئوالات با ماهیت غیر مکانی

بعضی از پدیده ها ماهیت غیرمکانی دارند و مستقل از مکانی خاص می توانند حادث شوند. مانند طرح اینکه تعداد کل افرادی که در شهر تبریز به مسائل زیست محیطی بی اعتنا هستند، چند نفر می باشد. جهت پاسخ به این سئوال ما نیازمند داشتن اطلاعات مربوط به عرض و طول جغرافیایی نخواهیم بود، چرا که هدف مشخص ساختن موقعیت دقیق افراد بی توجه به مسائل زیست محیطی نسبت به یکدیگر نیست.

دطرح سئوالات مکانی

در سرتاسر کره زمین درخیلی از مکانها، پدیده ها و حوادثی وجود دارند که در ارتباط ذاتی با هم بوده و تاثیرات متقابلی بر روی همدیگر اعمال مینمایند. به منظور پاسخگویی به این نوع سئوالات باید در محیط GIS انواع تحلیلهای مکانی را انجام داد. بهعنوان مثال، میتوان با داشتن اطلاعات موجود از GIS پرسید، چه نوع ساختمانهایی در شهر تبریز بر روی گسله های اصلی و یا در فاصله 5 کیلومتری از گسله های فرعی قرار گرفتهاند و یا تعداد ساکنین مستقر در منطقه حاشیه نشین تبریز عمدتا با ساختمانهای نامقاوم و غیراستاندارد چند نفر میباشد. نتایج حاصله از انواع تحلیل های مکانی – مربوط به نتایج وقوع احتمالی زلزله در ارتباط با مقاومت ساختمانها و تعداد جمعیت – را میتوان به صور مختلف بهویژه از طریق انواع نقشه ها نمایش داد.

منبع: جزوه “کاربرد GIS در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، دکتر علی اکبر رسولی، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، وزارت کشور

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *