ماهیت عوارض جغرافیایی – بخش اول

واژه عارضه جغرافیایی به هر گونه از داده مشاهده شده از دنیای واقعی در یک مکان جغرافیایی مشخص، اطلاق می شود. فضا را میتوان به صورت دو یا سه بعدی تصور و البته مدلسازی کرد. اغلب نقشه ها در فضای دوبعدی طراحی میشوند، در حالیکه موقعیت سطح ایستابی در سفره های زیرزمینی و یا مناطق کوهستانی را نمیتوان به طور کامل توسط مدلهای دو بعدی نمایش داد. در محیط GIS با استناد به روشهای طراحی سه بعدی میتوان به صورت مجازی موقعیت پدیده ها را با در نظرداشتن اعماق و ارتفاعات مربوطه تجسم نمود. در مجموع، در چهارچوب یک مکان جغرافیایی مشخص میتوان، اشیاء را با استفاده از عوارض زیر نمایش داد:

نقاط – هر نقطه نشان دهنده یک موقعیت واحد در فضا میباشد، مثلا یک باب مسجد و یا مدرسه، که با استفاده از علائم کارتوگرافیکی در نقشه های شهری قابل نمایش اند. معمولا از نقاط برای نمایش عوارضی استفاده میگردد که نتوان این عوارض را با خطوط و سطحی نمایش داد (از قبیل موقعیت چاهها و دکلهای برق). در کل، از نقاط می توان برای نمایش دادن عوارضی استفاده نمود که دارای امتداد و مساحت نیستند.

خطوط – خطوط نشاندهنده نقاط با ویژگیهای یکسانی هستند. به طور مثال، جاده ها و یا مسیرهای لوله گذاری، در واقع، نمایش دهنده عوارض خیلی باریک و بسیار کم عرضی میباشند. بنابراین، خطوط دارای طول بوده اما فاقد سطح هستند، از قبیل منحنی میزانهایی که در روی نقشه توپوگرافی طراحی میگردد. در روی نقشه توپوگرافی هر منحنی میزان نوعی خط هم ارزش میباشد که ارزش عددی آن در تمام نقاط یکسان است. از خطوط هم ارزش میتوان برای نمایش پدیده های مختلف از قبیل میزان بارندگی، تراکم آلودگی آلاینده های هوا در محیط های شهری و یا سطح ایستابی سفره های آب زیرزمینی نیز استفاده کرد.

05 thumb1 ماهیت عوارض جغرافیایی   بخش اول

نمایش انواع عوارض جغرافیایی برداری نظیر: نقاط، خطوط و محدوده ها در یک سیستم مختصات کارتزین

محدوده ها – یا نواحی که در واقع توسط آنها، یک محدوده فضایی همگونی در داخل یک چندضلعی به صورت دوبعدی نمایش داده میشود. مانند محدوده جنگلی و یا تمامیت یک کشور بهخصوص در محدوده های سیاسی خود که توسط چندضلعی های بسته ای نشان داده میشود. این عوارض میتواند نمایش دهنده شکل و موقعیت عوارضی از قبیل استانها و شهرستانها و یا قطعات زمین مشخصی باشند. مثلا توسط شکل زیر محدوده شهرستان مرند و شهرهای واقع در آن با محدوده ها (یا خطوط بسته) نمایش داده شده است.

06 thumb1 ماهیت عوارض جغرافیایی   بخش اول

نمایش داده های نقطه ای (روستاها)، خطی (رودخانه ها) و محدوده ها (شهرها) در محدوده شهرستان مرند

سطوح – یک سطح همانا محتوای یک فضایی دوبعدی است، که در هر موقعیت خاص جغرافیایی معرف یک ارزش قابل اندازه گیری کمیتی و یا کیفیتی میباشد. به عنوان مثال، مقادیر ارتفاعات و یا میزان مقادیر بارش توسط نقشه های اقلیمی نشان دهنده تغییرات ارزشهای عددی نقطه ای بر روی سطح زمین است. ضمنا با استفاده از نقشه های سنتی سطوح به صورت یکسری از خطوط هم ارزش قابل نمایش هستند .

07 thumb1 ماهیت عوارض جغرافیایی   بخش اول

نقشه تغییرات مقادیر ارتفاعی شهر مرند به همراه شبکه راه ها

شبکه ها: یک شبکه عبارت از یک سری از خطوط و نقاط بهم پیوسته ای است، که از طریق آنها اجسام، مواد و یا مقادیری از اطلاعات در حال مبادله میباشند. به عنوان مثال، توسط شبکه های جاده ای مبادلات خودروها و انسانها صورت میگیرد. با توجه به شکل شماره زیر میتوان رابطه شبکه جاده ای شهرستان مرند را با سایر عوارض جغرافیایی مانند: روستاها، شهرها با داشتن زمینه منحنی میزان های ارتفاعی نمایش داد.

08 thumb1 ماهیت عوارض جغرافیایی   بخش اول

نمایش داده های شبکه جاده ای در محدوده توپوگرافیک شهرستان مرند

منبع: جزوه “کاربرد GIS در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، دکتر علی اکبر رسولی، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور، وزارت کشور

مطالب مرتبط

1 نظر

  1. علی جان روزی

    سلام تشکر از زحمات شما عزیزان من نظری خاصی ندارم اما میخواهم که در زمینه سیستم معلوماتی جغرافیایی بیشتر بدانم .
    تشکر!

    پاسخ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *